Shloka 91
भरतनन्दन! वहाँ एकत्र हुए सम्पूर्ण जगत्के वीर पृथक्-पृथक् शंखध्वनि करने लगे। वीर श्रीकृष्ण और अर्जुनने तथा शल्य और कर्णने भी अपना-अपना शंख बजाया ।।
bharatanandana! tatra ekatra huye samasta jagat-ke vīraḥ pṛthak-pṛthak śaṅkha-dhvaniṃ kartuṃ pracakramuḥ. vīraḥ śrīkṛṣṇaḥ arjunaś ca tathā śalyaḥ karṇaś ca api sva-sva-śaṅkhaṃ vādayām āsuḥ. tad bhīru-saṃtrāsa-karaṃ yuddhaṃ samabhavat tadā, anyonya-spardhinor ugraṃ śakra-śambarayor iva.
Sañjaya nói: “Hỡi hậu duệ Bharata, tại đó các dũng sĩ tụ hội từ khắp thiên hạ bắt đầu thổi ốc tù và, mỗi người một tiếng. Dũng tướng Krishna và Arjuna, cũng như Shalya và Karna, ai nấy đều thổi ốc của mình. Rồi trận chiến bùng lên—khiến kẻ nhát gan kinh hãi—dữ dội bởi sự ganh đua lẫn nhau, như cuộc giao tranh ghê gớm giữa Indra và Shambara.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how war is driven by competitive pride and mutual rivalry; its outward signals (like conch-blasts) can inflame courage in some while producing fear in others. Ethically, it underscores the grave psychological and moral weight of battle even among renowned heroes.
As the armies gather, warriors on both sides sound their conches. Krishna and Arjuna do so for the Pāṇḍavas, while Shalya and Karna do so for the Kauravas. The battle then erupts, described as terrifying and intensely competitive, compared to the mythic clash of Indra and Śambara.