Adhyaya 8

Verse 1

अपन बक। ] अति्ऑशा:< अष्टमो< ध्याय: धृतराष्ट्रका विलाप जनमेजय उवाच श्रुत्वा कर्ण हत॑ युद्धे पुत्रांश्षेव निपातितान्‌ । नरेन्द्र: किंचिदाश्व॒स्तो द्विजश्रेष्ठ किमब्रवीत्‌,जनमेजय बोले--द्विजश्रेष्ठ! युद्धमें कर्ण मारा गया और पुत्र भी धराशायी हो गये, यह सुनकर अचेत हुए राजा धेृतराष्ट्रको जब पुनः कुछ चेत हुआ, तब उन्होंने क्‍या कहा?

Janamejaya nói: “Bạch bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, khi vua Dhṛtarāṣṭra nghe tin Karṇa đã bị giết trong chiến trận và các con trai ông cũng đã ngã xuống, rồi sau khi ngất đi lại vừa lấy lại đôi chút tỉnh táo, ông đã nói gì?”

Verse 2

प्राप्तवान्‌ परम दु:खं पुत्रव्यसनजं महत्‌ । तस्मिन्‌ यदुक्तवान्‌ काले तन्ममाचश्वच पृच्छत:,धृतराष्ट्रको अपने पुत्रोंके मारे जानेके कारण बड़ा भारी दु:ख प्राप्त हुआ था, उस समय उन्होंने जो कुछ कह, उसे मैं पूछ रहा हूँ; आप मुझे बताइये

Janamejaya nói: “Dhṛtarāṣṭra bị nhấn chìm trong nỗi khổ đau tột cùng—một đại thống khổ phát sinh từ tai ương giáng xuống các con trai ông. Khi ấy ông đã nói những gì, xin hãy thuật lại cho ta, vì ta khẩn cầu được nghe.”

Verse 3

वैशम्पायन उवाच श्रुत्वा कर्णस्य निधनमश्रद्धेयमिवाद्भधुतम्‌ । भूतसम्मोहनं भीम॑ मेरो: संसर्पणं यथा,वैशम्पायनजीने कहा--राजन्‌! कर्णका मारा जाना अद्भुत और अविश्वसनीय-सा लग रहा था। वह भयंकर कर्म उसी प्रकार समस्त प्राणियोंको मोहमें डालनेवाला था, जैसे मेरु पर्वतवका अपने स्थानसे हटकर अन्यत्र चला जाना। परम बुद्धिमान्‌ भृगुनन्दन परशुरामजीके चित्तमें मोह उत्पन्न होना जैसे सम्भव नहीं है, जैसे भयंकर कर्म करनेवाले देवराज इन्द्रका अपने शत्रुओंसे पराजित होना असम्भव है, जैसे महातेजस्वी सूर्यके आकाशसे पृथ्वीपर गिरने और अक्षय जलवाले समुद्रके सूख जानेकी बात मनमें सोचीतक नहीं जा सकती; पृथ्वी, आकाश, दिशा और जलका सर्वनाश होना एवं पाप तथा पुण्य-- दोनों प्रकारके कर्मोका निष्फल हो जाना जैसे आश्वर्यजनक घटना है; उसी प्रकार समरमें कर्ण-वधरूपी असम्भव कर्मको भी सम्भव हुआ सुनकर और उसपर बुद्धिद्वारा अच्छी तरह विचार करके राजा धृतराष्ट्र यह सोचने लगे कि “अब यह कौरवदल बच नहीं सकता। कर्णकी ही भाँति अन्य प्राणियोंका भी विनाश हो सकता है।” यह सब सोचते ही उनके हृदयमें शोककी आग प्रज्वलित हो उठी और वे उससे तपने एवं दग्ध-से होने लगे। उनके सारे अंग शिथिल हो गये। महाराज! वे अम्बिकानन्दन धृतराष्ट्र दीनभावसे लंबी साँस खींचने और अत्यन्त दुःखी हो “हाय! हाय!” कहकर विलाप करने लगे

Vaiśampāyana nói: Nghe tin Karṇa chết, người ta thấy thật kỳ dị, gần như không thể tin nổi. Biến cố ghê gớm ấy làm muôn loài bàng hoàng, như thể núi Meru tự rời khỏi chỗ định sẵn mà chuyển sang nơi khác.

Verse 4

चित्तमोहमिवायुक्त भार्गवस्य महामते: । पराजयमिवेन्द्रस्य द्विषद्धयो भीमकर्मण:,वैशम्पायनजीने कहा--राजन्‌! कर्णका मारा जाना अद्भुत और अविश्वसनीय-सा लग रहा था। वह भयंकर कर्म उसी प्रकार समस्त प्राणियोंको मोहमें डालनेवाला था, जैसे मेरु पर्वतवका अपने स्थानसे हटकर अन्यत्र चला जाना। परम बुद्धिमान्‌ भृगुनन्दन परशुरामजीके चित्तमें मोह उत्पन्न होना जैसे सम्भव नहीं है, जैसे भयंकर कर्म करनेवाले देवराज इन्द्रका अपने शत्रुओंसे पराजित होना असम्भव है, जैसे महातेजस्वी सूर्यके आकाशसे पृथ्वीपर गिरने और अक्षय जलवाले समुद्रके सूख जानेकी बात मनमें सोचीतक नहीं जा सकती; पृथ्वी, आकाश, दिशा और जलका सर्वनाश होना एवं पाप तथा पुण्य-- दोनों प्रकारके कर्मोका निष्फल हो जाना जैसे आश्वर्यजनक घटना है; उसी प्रकार समरमें कर्ण-वधरूपी असम्भव कर्मको भी सम्भव हुआ सुनकर और उसपर बुद्धिद्वारा अच्छी तरह विचार करके राजा धृतराष्ट्र यह सोचने लगे कि “अब यह कौरवदल बच नहीं सकता। कर्णकी ही भाँति अन्य प्राणियोंका भी विनाश हो सकता है।” यह सब सोचते ही उनके हृदयमें शोककी आग प्रज्वलित हो उठी और वे उससे तपने एवं दग्ध-से होने लगे। उनके सारे अंग शिथिल हो गये। महाराज! वे अम्बिकानन्दन धृतराष्ट्र दीनभावसे लंबी साँस खींचने और अत्यन्त दुःखी हो “हाय! हाय!” कहकर विलाप करने लगे

Vaiśampāyana nói: “Tâu đại vương, tin ấy gần như không thể chấp nhận—như tưởng tượng sự mê muội nảy sinh trong tâm trí bậc đại trí Bhārgava (Paraśurāma), hay như hình dung Indra, đấng làm nên những việc kinh khiếp, lại bị kẻ thù đánh bại. Bởi thế, người kể chuyện đặt biến cố này như một cú chấn động đạo lý và vũ trụ: điều vốn không nên xảy ra đã xảy ra, và chính sự đảo nghịch ấy báo hiệu niềm tin sụp đổ cùng sự diệt vong đang đến gần của phe Kaurava.”

Verse 5

दिव: प्रपतनं भानोरुव्यामिव महाद्युते: | संशोषणमिवाचिन्त्यं समुद्रस्याक्षयाम्भस:,वैशम्पायनजीने कहा--राजन्‌! कर्णका मारा जाना अद्भुत और अविश्वसनीय-सा लग रहा था। वह भयंकर कर्म उसी प्रकार समस्त प्राणियोंको मोहमें डालनेवाला था, जैसे मेरु पर्वतवका अपने स्थानसे हटकर अन्यत्र चला जाना। परम बुद्धिमान्‌ भृगुनन्दन परशुरामजीके चित्तमें मोह उत्पन्न होना जैसे सम्भव नहीं है, जैसे भयंकर कर्म करनेवाले देवराज इन्द्रका अपने शत्रुओंसे पराजित होना असम्भव है, जैसे महातेजस्वी सूर्यके आकाशसे पृथ्वीपर गिरने और अक्षय जलवाले समुद्रके सूख जानेकी बात मनमें सोचीतक नहीं जा सकती; पृथ्वी, आकाश, दिशा और जलका सर्वनाश होना एवं पाप तथा पुण्य-- दोनों प्रकारके कर्मोका निष्फल हो जाना जैसे आश्वर्यजनक घटना है; उसी प्रकार समरमें कर्ण-वधरूपी असम्भव कर्मको भी सम्भव हुआ सुनकर और उसपर बुद्धिद्वारा अच्छी तरह विचार करके राजा धृतराष्ट्र यह सोचने लगे कि “अब यह कौरवदल बच नहीं सकता। कर्णकी ही भाँति अन्य प्राणियोंका भी विनाश हो सकता है।” यह सब सोचते ही उनके हृदयमें शोककी आग प्रज्वलित हो उठी और वे उससे तपने एवं दग्ध-से होने लगे। उनके सारे अंग शिथिल हो गये। महाराज! वे अम्बिकानन्दन धृतराष्ट्र दीनभावसे लंबी साँस खींचने और अत्यन्त दुःखी हो “हाय! हाय!” कहकर विलाप करने लगे

Vaiśaṃpāyana nói: “Tâu Đại vương, việc này giống như những điều bất khả—như mặt Trời rực rỡ rơi từ trời xuống đất, và như đại dương vốn được tưởng là nước không bao giờ cạn lại khô kiệt đến mức không thể nghĩ bàn.” Về sức nặng đạo lý và khí thế tự sự, câu kệ đặt cái chết của Karṇa như một cuộc đảo lộn làm rung chuyển thế gian, khiến người ta cảm thấy trật tự luân lý của cuộc chiến đã chạm tới một bước ngoặt quyết định, không thể quay lui.

Verse 6

महीवियद्दिगम्बूनां सर्वनाशमिवाद्धुतम्‌ । कर्मणोरिव वैफल्यमुभयो: पुण्यपापयो:,वैशम्पायनजीने कहा--राजन्‌! कर्णका मारा जाना अद्भुत और अविश्वसनीय-सा लग रहा था। वह भयंकर कर्म उसी प्रकार समस्त प्राणियोंको मोहमें डालनेवाला था, जैसे मेरु पर्वतवका अपने स्थानसे हटकर अन्यत्र चला जाना। परम बुद्धिमान्‌ भृगुनन्दन परशुरामजीके चित्तमें मोह उत्पन्न होना जैसे सम्भव नहीं है, जैसे भयंकर कर्म करनेवाले देवराज इन्द्रका अपने शत्रुओंसे पराजित होना असम्भव है, जैसे महातेजस्वी सूर्यके आकाशसे पृथ्वीपर गिरने और अक्षय जलवाले समुद्रके सूख जानेकी बात मनमें सोचीतक नहीं जा सकती; पृथ्वी, आकाश, दिशा और जलका सर्वनाश होना एवं पाप तथा पुण्य-- दोनों प्रकारके कर्मोका निष्फल हो जाना जैसे आश्वर्यजनक घटना है; उसी प्रकार समरमें कर्ण-वधरूपी असम्भव कर्मको भी सम्भव हुआ सुनकर और उसपर बुद्धिद्वारा अच्छी तरह विचार करके राजा धृतराष्ट्र यह सोचने लगे कि “अब यह कौरवदल बच नहीं सकता। कर्णकी ही भाँति अन्य प्राणियोंका भी विनाश हो सकता है।” यह सब सोचते ही उनके हृदयमें शोककी आग प्रज्वलित हो उठी और वे उससे तपने एवं दग्ध-से होने लगे। उनके सारे अंग शिथिल हो गये। महाराज! वे अम्बिकानन्दन धृतराष्ट्र दीनभावसे लंबी साँस खींचने और अत्यन्त दुःखी हो “हाय! हाय!” कहकर विलाप करने लगे

Vaiśaṃpāyana nói: “Tâu Đại vương, điều ấy kinh ngạc như sự hủy diệt toàn thể của đất, trời, bốn phương và nước—như sự vô hiệu của cả hai thứ nghiệp: công đức và tội lỗi.” Cũng vậy, tin Karṇa bị giết nơi chiến địa nghe gần như không thể có, như thể trật tự đạo lý đã bị lật nhào.

Verse 7

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत कर्णपर्वमें संजयवाक्यविषयक सातवाँ अध्याय पूरा हुआ,संचिन्त्य निपुणं बुद्धया धृतराष्ट्रो जनेश्वर: । नेदमस्तीति संचिन्त्य कर्णस्य समरे वधम्‌ वैशम्पायनजीने कहा--राजन्‌! कर्णका मारा जाना अद्भुत और अविश्वसनीय-सा लग रहा था। वह भयंकर कर्म उसी प्रकार समस्त प्राणियोंको मोहमें डालनेवाला था, जैसे मेरु पर्वतवका अपने स्थानसे हटकर अन्यत्र चला जाना। परम बुद्धिमान्‌ भृगुनन्दन परशुरामजीके चित्तमें मोह उत्पन्न होना जैसे सम्भव नहीं है, जैसे भयंकर कर्म करनेवाले देवराज इन्द्रका अपने शत्रुओंसे पराजित होना असम्भव है, जैसे महातेजस्वी सूर्यके आकाशसे पृथ्वीपर गिरने और अक्षय जलवाले समुद्रके सूख जानेकी बात मनमें सोचीतक नहीं जा सकती; पृथ्वी, आकाश, दिशा और जलका सर्वनाश होना एवं पाप तथा पुण्य-- दोनों प्रकारके कर्मोका निष्फल हो जाना जैसे आश्वर्यजनक घटना है; उसी प्रकार समरमें कर्ण-वधरूपी असम्भव कर्मको भी सम्भव हुआ सुनकर और उसपर बुद्धिद्वारा अच्छी तरह विचार करके राजा धृतराष्ट्र यह सोचने लगे कि “अब यह कौरवदल बच नहीं सकता। कर्णकी ही भाँति अन्य प्राणियोंका भी विनाश हो सकता है।” यह सब सोचते ही उनके हृदयमें शोककी आग प्रज्वलित हो उठी और वे उससे तपने एवं दग्ध-से होने लगे। उनके सारे अंग शिथिल हो गये। महाराज! वे अम्बिकानन्दन धृतराष्ट्र दीनभावसे लंबी साँस खींचने और अत्यन्त दुःखी हो “हाय! हाय!” कहकर विलाप करने लगे

Vaiśaṃpāyana nói: Suy ngẫm bằng trí tuệ sắc bén, vua Dhṛtarāṣṭra, chúa tể loài người, nghĩ về cái chết của Karṇa nơi chiến địa và tự nhủ: “Không thể nào; điều ấy không thể có.” Nhưng khi cân nhắc lời báo tin, chính việc một điều “không thể nghĩ bàn” đã xảy ra lại đánh động ông như điềm rằng đạo quân Kaurava không còn cứu vãn được nữa. Nếu Karṇa còn bị giết, thì sự diệt vong của kẻ khác cũng đã trở nên có thể. Nhận ra vậy, lửa sầu bùng lên trong lòng; tay chân rã rời, và ông chìm vào tiếng than khóc.

Verse 8

प्राणिनामेवमन्येषां स्थादपीति विनाशनम्‌ | शोकाग्निना दहामानो धम्यमान इवाशये,वैशम्पायनजीने कहा--राजन्‌! कर्णका मारा जाना अद्भुत और अविश्वसनीय-सा लग रहा था। वह भयंकर कर्म उसी प्रकार समस्त प्राणियोंको मोहमें डालनेवाला था, जैसे मेरु पर्वतवका अपने स्थानसे हटकर अन्यत्र चला जाना। परम बुद्धिमान्‌ भृगुनन्दन परशुरामजीके चित्तमें मोह उत्पन्न होना जैसे सम्भव नहीं है, जैसे भयंकर कर्म करनेवाले देवराज इन्द्रका अपने शत्रुओंसे पराजित होना असम्भव है, जैसे महातेजस्वी सूर्यके आकाशसे पृथ्वीपर गिरने और अक्षय जलवाले समुद्रके सूख जानेकी बात मनमें सोचीतक नहीं जा सकती; पृथ्वी, आकाश, दिशा और जलका सर्वनाश होना एवं पाप तथा पुण्य-- दोनों प्रकारके कर्मोका निष्फल हो जाना जैसे आश्वर्यजनक घटना है; उसी प्रकार समरमें कर्ण-वधरूपी असम्भव कर्मको भी सम्भव हुआ सुनकर और उसपर बुद्धिद्वारा अच्छी तरह विचार करके राजा धृतराष्ट्र यह सोचने लगे कि “अब यह कौरवदल बच नहीं सकता। कर्णकी ही भाँति अन्य प्राणियोंका भी विनाश हो सकता है।” यह सब सोचते ही उनके हृदयमें शोककी आग प्रज्वलित हो उठी और वे उससे तपने एवं दग्ध-से होने लगे। उनके सारे अंग शिथिल हो गये। महाराज! वे अम्बिकानन्दन धृतराष्ट्र दीनभावसे लंबी साँस खींचने और अत्यन्त दुःखी हो “हाय! हाय!” कहकर विलाप करने लगे संजय! मैं विष खाकर, अग्निमें प्रविष्ट होकर तथा पर्वतके शिखरसे नीचे गिरकर भी मृत्युका वरण कर लूँगा। परंतु अब ये कष्टदायक दुःख नहीं सह सकूँगा ।। इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि धृतराष्ट्रवाक्येडष्टमो 5ध्याय:

Vaiśaṃpāyana nói: “Ông nghĩ rằng, đối với những sinh linh khác, sự diệt vong cũng có thể đến như vậy. Bị lửa sầu thiêu đốt, ông như kẻ bị thổi bùng ngay trong lòng mình—nỗi đau càng bị quạt lên dữ dội.”

Verse 9

विस्नस्ताड़: श्वसन्‌ दीनो हाहेत्युक्त्वा सुदु:ःखितः: । विललाप महाराज धृतराष्ट्रोडम्बिकासुत:,वैशम्पायनजीने कहा--राजन्‌! कर्णका मारा जाना अद्भुत और अविश्वसनीय-सा लग रहा था। वह भयंकर कर्म उसी प्रकार समस्त प्राणियोंको मोहमें डालनेवाला था, जैसे मेरु पर्वतवका अपने स्थानसे हटकर अन्यत्र चला जाना। परम बुद्धिमान्‌ भृगुनन्दन परशुरामजीके चित्तमें मोह उत्पन्न होना जैसे सम्भव नहीं है, जैसे भयंकर कर्म करनेवाले देवराज इन्द्रका अपने शत्रुओंसे पराजित होना असम्भव है, जैसे महातेजस्वी सूर्यके आकाशसे पृथ्वीपर गिरने और अक्षय जलवाले समुद्रके सूख जानेकी बात मनमें सोचीतक नहीं जा सकती; पृथ्वी, आकाश, दिशा और जलका सर्वनाश होना एवं पाप तथा पुण्य-- दोनों प्रकारके कर्मोका निष्फल हो जाना जैसे आश्वर्यजनक घटना है; उसी प्रकार समरमें कर्ण-वधरूपी असम्भव कर्मको भी सम्भव हुआ सुनकर और उसपर बुद्धिद्वारा अच्छी तरह विचार करके राजा धृतराष्ट्र यह सोचने लगे कि “अब यह कौरवदल बच नहीं सकता। कर्णकी ही भाँति अन्य प्राणियोंका भी विनाश हो सकता है।” यह सब सोचते ही उनके हृदयमें शोककी आग प्रज्वलित हो उठी और वे उससे तपने एवं दग्ध-से होने लगे। उनके सारे अंग शिथिल हो गये। महाराज! वे अम्बिकानन्दन धृतराष्ट्र दीनभावसे लंबी साँस खींचने और अत्यन्त दुःखी हो “हाय! हाय!” कहकर विलाप करने लगे

Vaiśaṃpāyana nói: Tâu đại vương, Dhṛtarāṣṭra, con của Ambikā, bàng hoàng rã rời, thở dốc nặng nề. Khốn khổ và ngập chìm trong sầu thảm, ông kêu lên: “Than ôi! Than ôi!” rồi bắt đầu than khóc. Tin Karṇa ngã xuống giáng vào ông như điều gần như không thể; và khi suy xét, ông bị nỗi sợ bao trùm rằng nếu đến Karṇa còn bị giết, thì đạo quân Kaurava không còn cứu được nữa, và sự tàn diệt tiếp theo là điều tất yếu.

Verse 10

धृतराष्ट्र रवाच संजयाधिरथिरीर: सिंहद्विरदविक्रम: । वृषभप्रतिमस्कन्धो वृषभाक्षगतिश्नचरन्‌,धृतराष्ट्र बोले--संजय! अधिरथका वीर पुत्र कर्ण सिंह और हाथीके समान पराक्रमी था। उसके कंधे साँड़के कंधोंके समान हृष्टपुष्ट थे। उसकी आँखें और चाल-ढाल भी साँड़के ही सदृश थीं। वह स्वयं भी दानकी वर्षा करनेके कारण वृषभस्वरूप था। रणभूमिमें विचरता हुआ कर्ण इन्द्र-जैसे शत्रुसे पाला पड़नेपर भी साँड़के समान कभी युद्धसे पीछे नहीं हटता था। उसकी युवा-अवस्था थी। उसका शरीर इतना सुदृढ़ था, मानो वज्ञसे गढ़ा गया हो

Dhṛtarāṣṭra nói: “Sañjaya, Karṇa—người con dũng mãnh của Adhiratha—đi lại giữa chiến địa với uy lực như sư tử và voi. Vai chàng rắn chắc như vai bò mộng; mắt và dáng đi cũng mang vẻ bò mộng. Vì rải bố thí như mưa, chàng lại được ví như ‘vṛṣabha’—bò mộng. Giữa tiếng binh khí va chạm, dẫu gặp kẻ thù ngang tầm Indra, chàng vẫn như bò mộng không hề lùi bước khỏi chiến trận. Chàng đang tuổi trẻ, thân thể cường kiện như được rèn đúc từ lưỡi tầm sét.”

Verse 11

वृषभो वृषभस्येव यो युद्धे न निवर्तते । शत्रोरपि महेन्द्रस्य वज़संहननो युवा,धृतराष्ट्र बोले--संजय! अधिरथका वीर पुत्र कर्ण सिंह और हाथीके समान पराक्रमी था। उसके कंधे साँड़के कंधोंके समान हृष्टपुष्ट थे। उसकी आँखें और चाल-ढाल भी साँड़के ही सदृश थीं। वह स्वयं भी दानकी वर्षा करनेके कारण वृषभस्वरूप था। रणभूमिमें विचरता हुआ कर्ण इन्द्र-जैसे शत्रुसे पाला पड़नेपर भी साँड़के समान कभी युद्धसे पीछे नहीं हटता था। उसकी युवा-अवस्था थी। उसका शरीर इतना सुदृढ़ था, मानो वज्ञसे गढ़ा गया हो

Dhṛtarāṣṭra nói: “Như một con bò mộng giữa bầy bò mộng, chàng không bao giờ quay lưng trong chiến trận. Dẫu đối diện kẻ thù đáng sợ như Mahendra (Indra), người chiến binh trẻ—thân thể cứng như được rèn từ tầm sét—vẫn không hề lùi bước.”

Verse 12

यस्य ज्यातलशब्देन शरवृष्टिरवेण च । रथाश्वनरमातज् नावतिष्ठन्ति संयुगे,जिसकी प्रत्यंचाकी टंकार तथा बाण-वर्षके भयंकर शब्दसे भयभीत हो रथी, घुड़सवार, गजारोही और पैदल सैनिक युद्धमें सामने नहीं ठहर पाते थे

Vaiśampāyana nói: “Bởi tiếng dây cung bật sắc và tiếng gầm rợn người của mưa tên, các chiến xa, kỵ binh, tượng binh và bộ binh đều không thể đứng vững trên chiến trường.”

Verse 13

यमाश्रित्य महाबाहुं विद्विषां जयकाड्क्षया । दुर्योधनो5करोद्‌ वैरं पाण्डुपुत्रैर्महारथै:,जिस महाबाहुका भरोसा करके शत्रुओंपर विजय पानेकी इच्छा रखते हुए दुर्योधनने महारथी पाण्डवोंके साथ वैर बाँध रखा था

Vaiśaṃpāyana nói: “Dựa vào vị anh hùng cánh tay hùng mạnh ấy, và bị thúc đẩy bởi khát vọng khuất phục kẻ thù, Duryodhana đã kết mối thù với các con trai của Pāṇḍu—những đại xa chiến binh Pāṇḍava.”

Verse 14

स कथ॑ रथिनां श्रेष्ठ: कर्ण: पार्थेन संयुगे । निहतः पुरुषव्याप्र: प्रसहासहा[विक्रम:,जिसका पराक्रम शत्रुओंके लिये असहा था, वह रथियोंमें श्रेष्ठ पुरुषसिंह कर्ण युद्धस्थलमें कुन्तीपुत्र अर्जुनके द्वारा बलपूर्वक कैसे मारा गया?

Vaiśampāyana nói: “Vậy Karṇa—bậc nhất trong hàng chiến xa, hổ giữa loài người, người có dũng lực khiến kẻ thù không sao chịu nổi—đã bị Pārtha (Arjuna) giết giữa chiến địa như thế nào? Bằng sức mạnh nào, và theo cách nào, vị dũng tướng ấy đã ngã xuống?”

Verse 15

यो नामन्यत वै नित्यमच्युतं च धनंजयम्‌ । न वृष्णीन्‌ सहितानन्यान्‌ स्वबाहुबलदर्पितः,जो अपने बाहुबलके घमंडमें भरकर श्रीकृष्णको, अर्जुनको तथा एक साथ आये हुए अन्यान्य वृष्णिवंशियोंको भी कभी कुछ नहीं समझता था

Vaiśampāyana nói: Vì kiêu mạn vào sức mạnh thân thể của mình, hắn chưa từng kính trọng đúng mực Acyuta (Kṛṣṇa) và Dhanaṃjaya (Arjuna), cũng chẳng coi ra gì cả những Vṛṣṇi khác đã cùng đến với họ.

Verse 16

शार्ज़्गाण्डीवधन्चानौ सहितावपराजितौ । अहं दिव्याद्‌ रथादेक: पातयिष्यामि संयुगे,जो राज्यकी इच्छा रखनेवाले तथा चिन्तासे आतुर हो मुँह लटकाये बैठे हुए मेरे लोभमोहित मूर्ख पुत्र दुर्योधनसे सदा यही कहा करता था कि “मैं अकेला ही युद्धस्थलमें शार्ज़् और गाण्डीव धनुष धारण करनेवाले दोनों अपराजित वीर श्रीकृष्ण और अर्जुनको उनके दिव्यरथसे एक साथ ही मार गिराऊँगा”

Vaiśampāyana nói: “Hai vị anh hùng bất khả chiến bại ấy—Kṛṣṇa cầm cung Śārṅga và Arjuna cầm cung Gāṇḍīva—chỉ một mình ta sẽ đánh gục họ giữa chiến địa, hất họ khỏi cỗ chiến xa thần diệu.”

Verse 17

इति यः सततं मन्दमवोचल्लो भमोहितम्‌ । दुर्योधनमवाचीनं राज्यकामुकमातुरम्‌,जो राज्यकी इच्छा रखनेवाले तथा चिन्तासे आतुर हो मुँह लटकाये बैठे हुए मेरे लोभमोहित मूर्ख पुत्र दुर्योधनसे सदा यही कहा करता था कि “मैं अकेला ही युद्धस्थलमें शार्ज़् और गाण्डीव धनुष धारण करनेवाले दोनों अपराजित वीर श्रीकृष्ण और अर्जुनको उनके दिव्यरथसे एक साथ ही मार गिराऊँगा”

Vaiśaṃpāyana nói: Thế rồi hắn cứ lặp đi lặp lại mà nói với Duryodhana—kẻ đần độn, bị lòng tham che mắt, sa ngã về đạo lý, khát khao vương quyền và bị ưu phiền giày vò—đang ngồi mặt mày ủ rũ rằng: “Chỉ một mình ta, giữa chiến địa, sẽ đánh gục cùng lúc khỏi cỗ chiến xa thần diệu ấy hai vị anh hùng bất khả chiến bại, Kṛṣṇa và Arjuna, những người mang cung Śārṅga và Gāṇḍīva.”

Verse 18

योडजयत्‌ सर्वकाम्बोजानावन्त्यान्‌ केकयै: सह | गान्धारान्‌ मद्रकान्‌ मत्स्यांस्त्रिगर्तास्तड्रणाउ्शकान्‌,जिस वीरने पहले समस्त काम्बोज, आवन्त्य, केकय, गान्धार, मद्र, मत्स्य, त्रिगर्त, तंगण, शक, पांचाल, विदेह, कुलिन्द, काशी, कोसल, सुहा, अंग, वंग, निषाद, पुण्ड्र, चीरक, वत्स, कलिंग, तरल, अश्मक तथा ऋषिक--इन सभी देशों तथा शबर, परहूण, प्रहूण और सरल जातिके लोगों, म्लेच्छराज्यके अधिपतियों तथा दुर्ग एवं वनोंमें रहनेवाले योद्धाओं-को समरभूमिमें जीतकर कर देनेवाला बना दिया था

Vaiśampāyana nói: “Chính vị anh hùng ấy, trên chiến trường, đã khuất phục và bắt nộp cống tất cả người Kāmboja; người Avanti cùng với người Kekaya; và cũng vậy, người Gāndhāra, Madra, Matsya, Trigarta, Taṅgaṇa và Śaka.”

Verse 19

पज्चालांश्व विदेहांश्व कुलिन्दानू काशिकोसलान्‌ । सुह्यानज़ांश्व वड़ांश्व निषादान्‌ पुण्ड्रचीरकान्‌,जिस वीरने पहले समस्त काम्बोज, आवन्त्य, केकय, गान्धार, मद्र, मत्स्य, त्रिगर्त, तंगण, शक, पांचाल, विदेह, कुलिन्द, काशी, कोसल, सुहा, अंग, वंग, निषाद, पुण्ड्र, चीरक, वत्स, कलिंग, तरल, अश्मक तथा ऋषिक--इन सभी देशों तथा शबर, परहूण, प्रहूण और सरल जातिके लोगों, म्लेच्छराज्यके अधिपतियों तथा दुर्ग एवं वनोंमें रहनेवाले योद्धाओं-को समरभूमिमें जीतकर कर देनेवाला बना दिया था

Vaiśampāyana nói: Ông đã từng khuất phục trong chiến trận và bắt nộp cống các dân Pañcāla và Videha, người Kulinda, cùng các xứ Kāśī và Kośala; cũng vậy, người Suhya, Aṅga và Vaṅga, Niṣāda, và cả Puṇḍra lẫn Cīraka.

Verse 20

वत्सान्‌ कलिड्रांस्तरलानश्मकानृषिकानपि । (शबरान्‌ परहृणांश्व प्रहूणान्‌ सरलानपि । म्लेच्छराष्ट्राधिपां श्वैव दुर्गानाटविकांस्तथा ।।) जित्वैतान्‌ समरे वीरश्नक्रे बलिभृत: पुरा,जिस वीरने पहले समस्त काम्बोज, आवन्त्य, केकय, गान्धार, मद्र, मत्स्य, त्रिगर्त, तंगण, शक, पांचाल, विदेह, कुलिन्द, काशी, कोसल, सुहा, अंग, वंग, निषाद, पुण्ड्र, चीरक, वत्स, कलिंग, तरल, अश्मक तथा ऋषिक--इन सभी देशों तथा शबर, परहूण, प्रहूण और सरल जातिके लोगों, म्लेच्छराज्यके अधिपतियों तथा दुर्ग एवं वनोंमें रहनेवाले योद्धाओं-को समरभूमिमें जीतकर कर देनेवाला बना दिया था

Vaiśampāyana nói: Vị anh hùng ấy, sau khi chinh phục trên chiến địa các nước Vatsa, Kaliṅga, Tarala, Aśmaka và Ṛṣika—cùng với các bộ tộc Śabara, Parahūṇa, Prahūṇa, Sarala, các chúa tể những xứ Mleccha, và cả những chiến binh cư trú trong thành lũy và rừng sâu—thuở trước đã khiến tất thảy đều phải triều cống cho Indra (Śakra).

Verse 21

शखव्रातै: सुनिशितै: सुतीक्ष्पै: कड़कपत्रिभि: । (करमाहारयामास जित्वा सर्वानरीस्तथा ।) दुर्योधनस्य वृद्धयर्थ राधेयो रथिनां वर:,घातित: पाण्डवै: शूरै: समरे वीर्यशालिभि: । रथियोंमें श्रेष्ठ जिस राधापुत्रने दुर्योधनकी वृद्धिके लिये कंकपत्रयुक्त, तीखी धारवाले पैने बाण-समूहोंद्वारा समस्त शत्रुओंको परास्त करके उनसे कर वसूल किया था, जो दिव्यास्त्रोंका ज्ञाता, उत्तम अस्त्रोंका जानकार और हमारी सेनाओंका रक्षक था, वह महातेजस्वी धर्मात्मा वैकर्तन कर्ण अपने शूरवीर एवं बलशाली शत्रु पाण्डवोंद्वारा कैसे मारा गया?

Vaiśampāyana nói: Với những chùm tên—được mài sắc, bén như dao cạo, và gắn lông chim diệc—Rādheya, bậc nhất trong hàng kỵ xa, đã khuất phục mọi kẻ thù và thu cống nạp, tất cả vì sự tăng trưởng quyền thế của Duryodhana. Vậy thì làm sao Karṇa Vaikartana, bậc đại hùng rực rỡ, người am tường thần khí, tinh thông binh khí thượng hạng và là kẻ che chở quân ta, lại bị các Pāṇḍava anh dũng và cường mãnh giết chết giữa chiến trường?

Verse 22

दिव्यास्त्रविन्महातेजा: कर्णो वैकर्तनो वृष: । सेनागोपश्न स कथं शत्रुभि: परमास्त्रवित्‌

Vaiśampāyana nói: Karṇa Vaikartana, bậc đại hùng rực rỡ, tinh thông thần khí, chính là người che chở và trụ cột của quân đội. Vậy sao chàng lại có thể bị những kẻ thù tối thượng về binh khí khuất phục?

Verse 23

वृषो महेन्द्रो देवेषु वृष: कर्णो नरेष्वपि

Vaiśampāyana nói: “Trong hàng chư thiên, Mahendra (Indra) là ‘con bò mộng’ hùng cường; và trong hàng nhân loại, Karṇa cũng là một dũng sĩ như bò mộng.”

Verse 24

उच्चै:श्रवा वरो<श्चानां राज्ञां वैश्रवणो वर:

Vaiśampāyana nói: “Trong loài ngựa, Uccaiḥśravā là bậc nhất; trong hàng vua chúa, Vaiśravaṇa (Kubera) là bậc nhất.”

Verse 25

योडजित: पार्थिवै: शूरै: समर्थवीर्यशालिभि:

Vaiśampāyana nói: Trong chiến trận, chàng không thể bị khuất phục bởi các bậc quân vương anh hùng—những chiến sĩ có sức mạnh hữu hiệu và dũng khí đã được chứng nghiệm.

Verse 26

दुर्योधनस्य वृद्धयर्थ कृत्स्नामुर्वीमथाजयत्‌ | यं लब्ध्वा मागधो राजा सान्त्वमानो5थ सौहदै:

Vaiśampāyana nói: Vì mưu cầu sự hưng thịnh cho Duryodhana, chàng bèn chinh phục toàn cõi địa cầu. Khi đã có được chàng, vua xứ Magadha liền tìm cách thu phục—bằng lời lẽ hòa giải và cử chỉ thân tình.

Verse 27

अरौत्सीत्‌ पार्थिवं क्षत्रमृते यादवकौरवान्‌ । त॑ श्रुत्वा निहतं कर्ण द्वैरथे सव्यसाचिना

Vaiśaṃpāyana nói: Toàn thể hàng ngũ chiến binh vương giả bật lên tiếng kêu than dữ dội—trừ các Yādava và Kaurava. Nghe tin Karṇa đã bị Savyasācin (Arjuna) hạ sát trong cuộc quyết đấu giữa hai chiến xa, những kẻ còn lại đều chấn động bởi tang thương và kinh hãi.

Verse 28

शोकार्णवे निमग्नो5हं भिन्ना नौरिव सागरे | जो पराक्रमशाली, समर्थ एवं शूरवीर नरेशोंद्वारा भी कभी जीता न जा सका, जिसने दुर्योधनकी वृद्धिके लिये समस्त भूमण्डलपर विजय पायी थी, जिसे अपना सहायक पाकर मगधनरेश जरासंधने भी सौहार्दवश शान्त हो यादवों और कौरवोंको छोड़कर भूतलके अन्य नरेशोंको ही अपने कारागारमें कैद किया था; उसी कर्णको सव्यसाची अर्जुनने द्वैरथयुद्धमें मार डाला, यह सुनकर मैं शोकके समुद्रमें डूब गया हूँ, मानो मेरी नाव बीच समुद्रमें जाकर टूट गयी हो || २५--२७ $ ।। त॑ वृष निहत॑ श्र॒त्वा द्वेरथे रथिनां वरम्‌

Vaiśampāyana nói: “Ta đã chìm trong biển sầu, như con thuyền vỡ nát giữa đại dương. Nghe tin Vṛṣa (Karna)—bậc nhất trong hàng chiến xa—đã bị Savyasācin Arjuna giết trong cuộc quyết đấu giữa hai cỗ xe, ta bị nỗi đau phủ lấp hoàn toàn.”

Verse 29

ईदशैर्यद्यहं दु:ःखैर्न विनश्यामि संजय

“Nếu ta không chết đi, hỡi Saṃjaya, dẫu dưới những khổ đau như thế này…”

Verse 30

ज्ञातिसम्बन्धिमित्राणामिमं श्रुत्वा पराभवम्‌

Vaiśampāyana nói: Nghe tin thất bại giáng xuống hàng thân tộc, bà con và đồng minh của mình, họ bàng hoàng vì cú sốc mất mát—một cảnh huống cho thấy kết cục chiến tranh lan truyền qua những mạng lưới trung thành và bổn phận, thử thách mối dây ruột thịt và tình bằng hữu.

Verse 31

को मदन्य: पुमॉल्लोके न जह्यात्‌ सूत जीवितम्‌ । सूत! कुट॒म्बीजनों, सगे-सम्बन्धियों और मित्रोंके पराभवका यह समाचार सुनकर संसारमें मेरे सिवा दूसरा कौन पुरुष होगा, जो अपने जीवनका परित्याग न कर दे ।। विषमन्निं प्रपातं च पर्वताग्रादहं वृणे । न हि शक्ष्यामि दुःखानि सोढुं कष्टानि संजय

Vaiśampāyana nói: “Hỡi người đánh xe, trên đời này—ngoài ta—còn ai là kẻ không buông bỏ mạng sống khi nghe tin nhà ta, thân tộc ta và bạn hữu ta bị bại trận? Ta thà chọn thuốc độc, lửa dữ, hay gieo mình từ đỉnh núi. Bởi, hỡi Sañjaya, ta sẽ không thể chịu nổi những nỗi sầu khổ nặng nề và nghiền nát này.”

Verse 223

घातित: पाण्डवै: शूरै: समरे वीर्यशालिभि: । रथियोंमें श्रेष्ठ जिस राधापुत्रने दुर्योधनकी वृद्धिके लिये कंकपत्रयुक्त, तीखी धारवाले पैने बाण-समूहोंद्वारा समस्त शत्रुओंको परास्त करके उनसे कर वसूल किया था, जो दिव्यास्त्रोंका ज्ञाता, उत्तम अस्त्रोंका जानकार और हमारी सेनाओंका रक्षक था, वह महातेजस्वी धर्मात्मा वैकर्तन कर्ण अपने शूरवीर एवं बलशाली शत्रु पाण्डवोंद्वारा कैसे मारा गया?

Vaiśampāyana nói: Bị các Pāṇḍava anh hùng, những người dũng mãnh nơi chiến địa, giết chết—làm sao Karṇa, Vaikartana rực sáng và chính trực, lại có thể bị những kẻ thù can trường và mạnh mẽ ấy hạ gục? Chàng là bậc nhất trong hàng chiến xa, con của Rādhā; vì sự hưng thịnh của Duryodhana, chàng đã dùng những loạt tên sắc bén, lưỡi nhọn như dao mà khuất phục mọi địch thủ và bắt họ nộp cống. Chàng am tường thần khí, tinh thông binh khí thượng hạng, là người che chở quân ta. Sao một người như thế lại bị Pāṇḍava giết được?

Verse 236

तृतीयमन्यं लोकेषु वृष॑ नैवानुशुश्रुम । देवताओंमें देवराज इन्द्रको वृष कहा गया है (क्योंकि वे जलकी वर्षा करते हैं), इसी प्रकार मनुष्योंमें भी कर्णको वृष कहा जाता था (क्योंकि वह याचकोंके लिये धनकी वर्षा करता था); इन दोके सिवा किसी तीसरे पुरुषको तीनों लोकोंमें वृष नाम दिया गया हो, वह मैंने नहीं सुना

Vaiśampāyana nói: “Ta chưa từng nghe trong các cõi có người thứ ba được gọi là ‘Vṛṣa’. Trong hàng chư thiên, Indra—chúa tể các deva—được gọi là ‘Vṛṣa’ vì khiến mưa rơi; còn trong loài người, Karṇa được gọi là ‘Vṛṣa’ vì ‘rưới mưa’ của cải lên những kẻ cầu xin. Ngoài hai vị ấy, ta không nghe ai trong ba cõi mang danh ‘Vṛṣa’.”

Verse 243

वरो महेन्द्रो देवानां कर्ण: प्रहरतां वर: । जैसे घोड़ोंमें उच्चै:श्रवा, राजाओंमें कुबेर और देवताओंमें महेन्द्र श्रेष्ठ हैं, उसी प्रकार कर्ण योद्धाओंमें ऊँचा स्थान रखता था

Vaiśampāyana nói: “Trong hàng chư thiên, Mahendra (Indra) là bậc nhất; và trong hàng những kẻ tung đòn nơi chiến địa, Karṇa là bậc nhất. Như Uccaiḥśravā tối thượng giữa loài ngựa, Kubera tối thượng giữa các vương giả, và Mahendra tối thượng giữa chư thiên, thì Karṇa cũng giữ ngôi cao nhất giữa các chiến binh.”

Verse 286

शोकार्णवे निमग्नो5डहमप्लव: सागरे यथा । रथियोंमें श्रेष्ठ उस धर्मात्मा कर्णको द्वैरथयुद्धमें मारा गया सुनकर मैं समुद्रमें नौकारहित पुरुषकी भाँति शोक-सागरमें निमग्न हो गया हूँ

Vaiśampāyana nói: “Nghe tin Karṇa—người có lòng chính trực và bậc nhất trong hàng chiến sĩ xa chiến—đã bị giết trong cuộc quyết đấu giữa hai chiến xa, ta chìm xuống biển sầu như kẻ giữa đại dương không thuyền. Sự gục ngã của một anh hùng như thế, cùng sức nặng đạo lý của cái chết ấy giữa cuộc chiến huynh đệ tương tàn, khiến người nghe ngập tràn bi thương.”

Verse 296

वज़्ादू्‌ दृढतरं मन्ये हृदयं मम दुर्भिदम्‌ । संजय! यदि ऐसे दुःखोंसे भी मेरी मृत्यु नहीं हो रही है तो मैं ऐसा समझता हूँ कि मेरा यह हृदय वज़से भी अधिक सुदृढ़ और दुर्भेद्य है

Ta cho rằng tim mình cứng hơn cả lôi chùy (vajra), không thể bẻ gãy. Hỡi Sañjaya, nếu đến những nỗi khổ nghiền nát như thế này mà vẫn không khiến ta chết, thì hẳn tim ta còn rắn chắc hơn vajra—không khuất phục, không thể xuyên thủng. Câu nói mang sức nặng đạo lý của nỗi đau chiến tranh: người nói kinh ngạc trước sự chịu đựng nghiệt ngã bị ép buộc, khi khổ đau đáng lẽ kết liễu sinh mệnh lại chỉ làm nội tâm thêm chai cứng.