Shloka 78
“रणभूमिमें अभिमन्युके सामने खड़े होनेकी शक्ति कर्णमें नहीं रह गयी थी। वह सुभद्राकुमारके बाणोंसे छिन्न-भिन्न हो खूनसे लथपथ एवं अचेत हो गया था ।।
niḥśvasan krodha-saṃdīpto vimukhaḥ sāyakārdītaḥ | apayāna-kṛtotsāho nirāśaś cāpi jīvite ||
Sañjaya nói: Thở dốc nặng nề, lòng bừng bừng phẫn nộ, Karṇa—bị những mũi tên của Abhimanyu quấy nhiễu và làm cho thương tích—đã quay lưng khỏi cuộc chiến. Khí phách của ông giờ chỉ còn nghiêng về đường rút lui, và ngay cả hy vọng sống sót cũng đã tắt. Cảnh ấy cho thấy trong chiến tranh, kiêu hãnh và giận dữ có thể sụp đổ thành tuyệt vọng khi gặp dũng lực vượt trội và kỹ nghệ không ngừng nghỉ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a moral-psychological truth of the battlefield: anger does not guarantee strength. When one’s conduct is driven by wrath and ego rather than steady dharma and discipline, courage can quickly degrade into panic and hopelessness under pressure.
Sañjaya reports that Karṇa, struck repeatedly by Abhimanyu’s arrows, is in visible distress—panting, enraged, yet turning away from combat. His resolve shifts toward retreat, and he becomes doubtful even about surviving.