Shloka 316
लक्ष॑ नरद्विपान् हत्वा समेतान् समहाबलान् | “वे एक-एक मुट्ठी बाणसे ही युद्धस्थलमें एकत्र हुए लाखों महाबली पैदल मनुष्यों और हाथियोंका संहार करके सहस्रों रथियोंको मार सकते थे
lakṣaṁ naradvipān hatvā sametān samahābalān |
Sañjaya nói: Sau khi giết một trăm nghìn người và voi đang tụ lại—ai nấy đều lực lưỡng—(uy lực của các chiến binh trong trận ấy lớn đến mức) chỉ với một nắm tên, họ cũng có thể quét ngã những đám đông tập kết trên chiến địa. Câu kệ nhấn mạnh quy mô hủy diệt ghê rợn mà sức mạnh võ trận, khi không bị kiềm chế, có thể trút xuống trong chiến tranh—nơi lòng dũng cảm dễ hóa thành cuộc tàn sát hàng loạt.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the catastrophic consequences of war: extraordinary martial prowess can rapidly become mass killing. It implicitly invites reflection on restraint, responsibility, and the moral weight borne by warriors and rulers when violence escalates beyond measure.
Sañjaya is reporting battlefield events to Dhṛtarāṣṭra, describing immense slaughter—hundreds of thousands of men and elephants—emphasizing how concentrated and overwhelming the combatants’ power is in this phase of the Kurukṣetra war.