Shloka 20
कृष्णेन अर्जुनस्य प्रोत्साहनम् — Kṛṣṇa’s Exhortation to Arjuna
Prelude to Karṇa’s Slaying
दूसरे बहुत-से हाथी बाणोंसे व्यथित और घावोंसे पीड़ित हो भाग चले और कितने ही उस महासमरमें दोनों दाँतों और कुम्भस्थलोंको धरतीपर टेककर धराशायी हो गये ।।
dvitīyā bahavaḥ hastino bāṇair vyathitā vraṇaiś ca pīḍitāḥ palāyanta, kecid asmin mahāsamare ubhābhyāṃ dantābhyāṃ kumbhasthalaiś ca bhūmau nyasya nipetuḥ. vineduḥ siṃhavad anye nadanto bhairavān ravān; bhramur bahavo rājan, śruktūś ca apare gajāḥ.
Sañjaya thưa: Nhiều voi khác, bị mũi tên hành hạ và đau đớn vì thương tích, hoảng loạn bỏ chạy; lại có con, giữa đại chiến ấy, gục xuống đất, chống thân bằng cả hai ngà và hai u trán (kumbhasthala). Kẻ khác gầm như sư tử, phát ra những tiếng rống ghê rợn; và nhiều voi nữa, ôi Đại vương, quay cuồng lạc hướng trong cơn hỗn loạn, còn có con thì thét lên và rống vòi. Cảnh tượng ấy phơi bày cái giá đạo lý của chiến tranh: ngay cả loài hùng mạnh, vì sợ hãi và đau đớn, cũng bị hạ xuống thành bất lực giữa cơn bão bạo lực.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the collateral suffering caused by war: even powerful creatures like war-elephants are broken by pain and fear. It implicitly critiques the dehumanizing (and de-animalizing) force of violence, reminding the listener that martial glory is inseparable from widespread anguish.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that many elephants, pierced by arrows and wounded, flee the battlefield; some collapse after bracing their tusks and temple-globes on the ground. Others roar like lions, while many stagger about in confusion and cry out loudly amid the tumult.