Shloka 34
युधिष्ठिरस्य धनंजय-प्रति गर्हा
Yudhiṣṭhira’s Reproach to Dhanaṃjaya
यमौ च भीमसेनश्न शिशुपालस्य चात्मज: । कारूषा मत्स्यशेषाश्ष केकया: काशिकोसला:
yamau ca bhīmasenaś ca śiśupālasya cātmajaḥ | kārūṣā matsyaśeṣāś ca kekayāḥ kāśikośalāḥ ||
Sañjaya nói: Hai người con song sinh (Nakula và Sahadeva) cùng Bhīmasena, lại có cả con trai của Śiśupāla; rồi các chiến binh xứ Kārūṣa, những người Matsya còn lại, quân Kekaya, cùng các đạo Kāsī và Kośala—tất thảy cũng hiện diện trong cuộc đại chiến ấy, bị cuốn vào vòng xoáy liên minh và nghĩa vụ ngày càng lan rộng của chiến tranh.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how war in the Mahābhārata is not merely personal rivalry but a vast network of dynastic ties and regional obligations; many are compelled into conflict by lineage, alliance, and kṣatriya expectations, highlighting the ethical weight and social entanglement of warfare.
Sañjaya is listing notable fighters and allied groups participating in the battle—naming the Pāṇḍava twins and Bhīma, Śiśupāla’s son, and contingents from Karūṣa, Matsya, Kekaya, Kāśi, and Kośala—within the ongoing Kurukṣetra war account.