Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

Karṇa-vadha-pratyaya: Yudhiṣṭhira’s Verification of Karṇa’s Fall (कर्णवध-प्रत्ययः)

दक्षिणेन च पश्चाच्च क्रुद्धो रुद्र: पशूनिव । तत्पश्चात्‌ उन शत्रुओंका वध करके पुनः अर्जुनने कुपित हो उत्तर, दक्षिण और पश्चिमकी ओरसे आपकी सेनाका उसी प्रकार संहार आरम्भ किया, जैसे प्रलयकालमें रुद्रदेव पशुओं (जगतके प्राणियों)-का विनाश करते हैं ।।

sañjaya uvāca | dakṣiṇena ca paścācca kruddho rudraḥ paśūn iva | tatpaścāt śatrūṇāṃ vadhaṃ kṛtvā punar arjunaḥ kupito bhūtvottara-dakṣiṇa-paścimato diśaḥ prati tava senāyāḥ saṃhāram ārabhata, yathā pralayakāle rudradevaḥ paśūn (jagat-prāṇinaḥ) vināśayati | atha pāñcālacedīnāṃ sṛñjayānāṃ ca māriṣa |

Sañjaya nói: Nổi giận như Rudra trong thời kỳ đại hủy diệt, tàn phá muôn loài, Arjuna—sau khi giết quân thù—lại trong cơn thịnh nộ bắt đầu chém giết quân đội của ngài từ phía bắc, phía nam và phía tây. Rồi, hỡi bậc đáng kính, chàng cũng quay sang đánh cả người Pāñcāla, Cedi và Sṛñjaya nữa.

दक्षिणेनby/through the south (side)
दक्षिणेन:
Karana
TypeNoun
Rootदक्षिण
FormNeuter, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
पश्चात्behind/from the west; afterwards
पश्चात्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपश्चात्
and
:
TypeIndeclinable
Root
क्रुद्धःangered
क्रुद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
रुद्रःRudra (Shiva)
रुद्रः:
Karta
TypeNoun
Rootरुद्र
FormMasculine, Nominative, Singular
पशून्animals/creatures
पशून्:
Karma
TypeNoun
Rootपशु
FormMasculine, Accusative, Plural
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
तत्that/then
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपश्चात्
अथthen/now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
पाञ्चाल-चेदीनाम्of the Panchalas and the Chedis
पाञ्चाल-चेदीनाम्:
TypeNoun
Rootपाञ्चाल + चेदी
FormMasculine, Genitive, Plural
सूञ्जयानाम्of the Sṛñjayas
सूञ्जयानाम्:
TypeNoun
Rootसूञ्जय
FormMasculine, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
मारिषO revered one (address)
मारिष:
TypeNoun
Rootमारिष
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
Arjuna
R
Rudra (Śiva)
K
Kaurava army (tava senā)
P
Pāñcālas
C
Cedis
S
Sṛñjayas
N
North (uttara)
S
South (dakṣiṇa)
W
West (paścima)
P
Pralaya (cosmic dissolution)

Educational Q&A

The verse highlights how unchecked wrath in war can resemble cosmic, indiscriminate destruction; even within a dharma-framed battle, the narrative warns of the moral and human cost when anger becomes the driving force.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Arjuna, after killing enemies, resumes a fierce assault, striking the Kaurava forces from multiple directions; his devastation is compared to Rudra’s annihilation at pralaya, and the narration moves toward the involvement of allied groups like the Pāñcālas, Cedis, and Sṛñjayas.