Shloka 373
Karṇa-parva Adhyāya 20 — Yudhiṣṭhira–Duryodhana Encounter and Escalation of Arms
हताश्न हन्यमानाक्ष पतिताश्वैव सर्वश: । पैदल वीरोंद्वारा उछल-उछलकर मारे गये और मारे जाते हुए कितने ही हाथी और रथ सवारोंसहित सब ओर पड़े थे
hatāśnā hanyamānākṣāḥ patitāśvaiva sarvaśaḥ | paidalair vīrair dvārā ucchal-ucchalakara māritāḥ māryamāṇāś ca keṣāñcid hastinaḥ rathasvārāḥ sahitāḥ sarvataḥ patitā babhūvuḥ |
Sañjaya thưa: Khắp nơi chiến địa ngổn ngang đổ nát—những chiến binh mắt mờ đi vì tuyệt vọng khi bị đánh gục; những chiến xa với ngựa đã ngã; và nhiều voi cùng các dũng sĩ trên xe cũng đổ sụp ngay trong lúc bị giết. Bộ binh cứ nhảy bổ tới hết lần này đến lần khác, chém hạ ở cự ly sát sườn. Cảnh ấy phơi bày sự đảo lộn đạo lý của chiến tranh: ngay cả kẻ hùng mạnh cũng bị hạ xuống thành những thân xác bất lực, và lòng can đảm trở nên khó phân biệt với sự tàn sát.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical and existential cost of war: strength, status, and martial pride collapse into the same vulnerability when violence dominates. It implicitly warns that even ‘heroism’ in battle can become mere destruction, challenging the listener to reflect on dharma amid chaos.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra a grim battlefield tableau: horses have fallen, chariots and elephants lie scattered, and foot-soldiers repeatedly leap in to finish off or strike down warriors. The emphasis is on widespread collapse and relentless close-quarters killing.