Adhyaya 26

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ५ श्लोक मिलाकर कुल ७० श्लोक हैं।) अपन बक। ] अति्ऑशाए:< षड्विशो<5ध्याय: भीमसेनका भगदत्तके हाथीके साथ युद्ध

Dhṛtarāṣṭra nói: “Sañjaya, khi các chiến binh đã tái lập đội ngũ và lại tiến ra giao chiến theo từng đạo riêng, còn các dũng sĩ Kaurava cũng bước lên để nghênh địch, thì con trai của Pāṇḍu và những tướng sĩ nóng lòng của ta đã đánh nhau ra sao? Hãy kể cho ta cuộc đụng độ ấy đã diễn ra thế nào, khi mỗi bên vì quyết tâm và ganh đua mà trở lại chiến trường.”

Verse 2

किमर्जुनश्वाप्पकरोत्‌ संशप्तकबलं प्रति | संशप्तका वा पार्थस्य किमकुर्वत संजय

Dhṛtarāṣṭra hỏi: “Sañjaya, Arjuna đã làm gì để đối đầu với đạo quân Saṃśaptaka? Hay chính Saṃśaptaka đã làm gì đối với Pārtha (Arjuna)?”

Verse 3

संजय उवाच तथा तेषु निवृत्तेषु प्रत्युद्यातेषु भागश: । स्वयमभ्यद्रवद्‌ भीम॑ नागानीकेन ते सुत:

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, khi quân Pāṇḍava đã quay lại và trở vào chiến trận theo từng đạo riêng, còn các dũng sĩ Kaurava tiến lên để nghênh chiến, thì con trai của bệ hạ, Duryodhana, tự mình xông tới Bhīmasena, được yểm trợ bởi một đội tượng binh.”

Verse 4

स नाग इव नागेन गोवृषेणेव गोवृष: । समाहूत: स्वयं राज्ञा नागानीकमुपाद्रवत्‌,जैसे हाथीसे हाथी और साँड़से साँड़ भिड़ जाता है, उसी प्रकार राजा दुर्योधनके ललकारनेपर भीमसेन स्वयं ही हाथियोंकी सेनापर टूट पड़े

Sañjaya nói: Như voi lao vào voi, như bò mộng chạm trán bò mộng trong giao chiến, Bhīmasena—được nhà vua đích thân thách đấu—đã xông thẳng vào đội tượng binh.

Verse 5

स युद्धकुशल: पार्थो बाहुवीर्येण चान्वित: । अभिनत्‌ कुञ्जरानीकमचिरेणैव मारिष

Sañjaya nói: Người con của Kuntī, tinh thông chiến trận và đầy sức mạnh nơi cánh tay, đã mau chóng phá tan đội tượng binh ấy, chẳng bao lâu sau.

Verse 6

ते गजा गिरिसंकाशा: क्षरन्त: सर्वतो मदम्‌ । भीमसेनस्य नाराचैविंमुखा विमदीकृता:

Sañjaya nói: Những con voi ấy to lớn như núi, khắp nơi tuôn chảy dịch động dục. Nhưng khi bị những mũi tên sắc của Bhīmasena đâm trúng, cơn say chiến trận của chúng liền tiêu tan; mất khí thế, chúng quay mặt khỏi giao tranh và bỏ chạy.

Verse 7

विधमेदभ्रजालानि यथा वायु: समुद्धत: । व्यधमत्‌ तान्यनीकानि तथैव पवनात्मज:

Sañjaya nói: Như cơn gió dữ xé tán từng mảng mây, con trai của Thần Gió cũng đã đánh tan các đội hình ấy như vậy.

Verse 8

जैसे जोरसे उठी हुई वायु मेघोंकी घटाको छिलन्न-भिन्न कर डालती है, उसी प्रकार पवनपुत्र भीमसेनने उन समस्त गजसेनाओंको तहस-नहस कर डाला ।।

Sañjaya nói: Như cơn gió mạnh nổi lên xé nát từng khối mây, Bhīmasena, con trai của Thần Gió, đã tàn phá toàn bộ các đạo tượng binh ấy. Khi phóng tên vào bầy voi, Bhīma rực sáng nơi đó—như mặt trời vừa mọc, tỏa tia sáng khắp các cõi.

Verse 9

जैसे उदित हुए सूर्य समस्त भुवनोंमें अपनी किरणोंका विस्तार करते हैं, उसी प्रकार भीमसेन उन हाथियोंपर बाणोंकी वर्षा करते हुए शोभा पा रहे थे ।।

Sañjaya nói: Bị mũi tên của Bhīma bắn trúng, đàn voi—ép sát vào nhau—trông rực rỡ như muôn tầng mây trên trời được dệt xuyên bởi những tia nắng mặt trời.

Verse 10

तथा गजानां कदन॑ कुर्वाणमनिलात्मजम्‌ । क्रुद्धों दुर्योधनो5भयेत्य प्रत्यविध्यच्छितै: शरै:

Sañjaya nói: Ngay lúc ấy, khi Bhīmasena—con của Thần Gió—đang tàn sát giữa đội voi, Duryodhana bừng bừng phẫn nộ lao tới đối đầu và dùng những mũi tên sắc nhọn đâm xuyên chàng.

Verse 11

तत: क्षणेन क्षितिपं क्षतजप्रतिमेक्षण: । क्षयं निनीषुर्निशितैर्भीमो विव्याध पत्रिभि:

Sañjaya nói: Thấy vậy, mắt Bhīma đỏ như máu. Chỉ trong khoảnh khắc, quyết diệt nhà vua, chàng dùng những mũi tên sắc có lông vũ mà đâm xuyên Duryodhana.

Verse 12

स शराचितसर्वाड्ि: क्रुद्धों विव्याध पाण्डवम्‌ | नाराचैरर्करश्म्याभैर्भीमसेनं स्मयजन्निव

Sañjaya nói: Toàn thân Duryodhana đã bị mũi tên phủ kín; vì thế hắn càng nổi giận, dùng những mũi nārāca rực cháy như tia nắng mặt trời mà đánh trúng Bhīmasena, con của Pāṇḍu, như thể vừa mỉm một nụ cười khinh bạc.

Verse 13

तस्य नागं मणिमयं रत्नचित्रध्वजे स्थितम्‌ । भल्‍ल्लाभ्यां कार्मुकं चैव क्षिप्रं चिच्छेद पाण्डव:

Sañjaya nói: Tâu Đại vương! Trên ngọn cờ rực rỡ khảm châu báu của hắn có một con rồng nāga bằng ngọc. Bhīma, con của Pāṇḍu, lập tức dùng hai mũi tên bhalla chém rơi nó, rồi cũng chém nát cả cây cung của hắn.

Verse 14

दुर्योधनं पीड्यमानं दृष्टवा भीमेन मारिष । चुक्षो भयिषुरभ्यागादड़ो मातड़मास्थित:

Sañjaya nói: Hỡi bậc đáng kính! Thấy Duryodhana bị Bhīma dồn ép dữ dội, vua xứ Aṅga—muốn khuấy động và làm Bhīma rối loạn—đã tiến lên đối mặt, ngồi trên con voi đang vào kỳ động dục. Cảnh ấy cho thấy giữa lúc đạo lý chiến tranh sụp đổ, các dũng sĩ lao vào không chỉ để che chở đồng minh mà còn để khơi bùng cơn giận của đối phương và phá vỡ sự điềm tĩnh của hắn.

Verse 15

तमापतत्तं नागेन्द्रमम्बुदप्रतिमस्वनम्‌ । कुम्भान्तरे भीमसेनो नाराचैरार्दयद्‌ भूशम्‌

Sañjaya nói: Thấy con voi chúa xông tới, tiếng rống như mây sấm, Bhīmasena liền dùng những mũi tên nārāca bắn dữ dội, làm nó trọng thương ngay giữa hai thái dương. Trong sự tất yếu tàn khốc của chiến địa, dũng sĩ phải lấy đòn quyết liệt đáp lại sức mạnh áp đảo, để chặn cú lao chết chóc và bảo toàn phe mình.

Verse 16

तस्य कायं विनिर्भिद्य न्यमज्जद्‌ धरणीतले । ततः पपात द्विरदो वज्ाहत इवाचल:,भीमसेनका नाराच उस हाथीके शरीरको विदीर्ण करके धरतीमें समा गया, इससे वह गजराज वज्के मारे हुए पर्वतकी भाँति पृथ्वीपर गिर पड़ा

Sañjaya nói: Mũi tên xuyên thấu thân voi rồi cắm sâu xuống đất. Ngay sau đó, con voi lớn đổ sập xuống như ngọn núi bị lưỡi sét (vajra) của Indra đánh trúng—một hình ảnh nhấn mạnh sự chung cuộc khủng khiếp của bạo lực nơi chiến trường.

Verse 17

तस्यावर्जितनागस्य म्लेच्छस्याध: पतिष्यत: । शिरश्रिच्छेद भल्लेन क्षिप्रकारी वृकोदर:

Sañjaya nói: Khi chiến binh Mleccha ấy—vẫn chưa rời khỏi con voi của mình—sắp rơi xuống cùng nó, Vṛkodara (Bhīma), kẻ ra tay thần tốc, đã dùng mũi tên bhalla chém đứt đầu hắn. Cảnh ấy nhấn mạnh sự tàn khốc tức thời của chiến địa, nơi sức mạnh quyết đoán được dùng để triệt tiêu mối nguy không chậm trễ.

Verse 18

तस्मिन्‌ निपतिते वीरे सम्प्राद्रवत सा चमू: । सम्भ्रान्ताश्वद्धिपरथा पदातीनवमृदू्नती

Khi dũng sĩ ấy ngã xuống đất, toàn bộ đạo quân của hắn liền tan vỡ mà chạy. Ngựa, voi và chiến xa bị cơn hoảng loạn cuốn đi, quay cuồng hỗn độn; và đoàn quân tháo chạy ấy còn giẫm đạp lên chính bộ binh của mình—một hình ảnh cho thấy khi nỗi sợ được thả ra trong chiến tranh, nó phá hủy cả trật tự lẫn lòng trắc ẩn.

Verse 19

तेष्वनीकेषु भग्नेषु विद्रवत्सु समन्‍्तत:ः । प्राग्ज्योतिषस्ततो भीमं कुज्जरेण समाद्रवत्‌

Sañjaya nói: Khi các đội hình chiến trận ấy đã bị phá vỡ và quân lính tháo chạy tứ phía, vua xứ Prāgjyotiṣa là Bhagadatta liền thúc voi xông thẳng vào Bhīmasena.

Verse 20

येन नागेन मघवानजयद्‌ू दैत्यदानवान्‌ । तदन्वयेन नागेन भीमसेनमुपाद्रवत्‌

Sañjaya nói: Cưỡi trên chiến tượng uy nghi sinh ra từ chính dòng dõi của Airāvata—con voi mà Indra từng dùng để khuất phục bọn Daitya và Dānava—Bhagadatta lao thẳng vào Bhīmasena.

Verse 21

स नागप्रवरो भीम॑ सहसा समुपाद्रवत्‌ । चरणाभ्यामथो द्वाभ्यां संहतेन करेण च,वह गजराज अपने दो पैरों तथा सिकोड़ी हुई सूँड़के द्वारा सहसा भीमसेनपर टूट पड़ा

Sañjaya nói: Con voi bậc nhất ấy bất thần lao vào Bhīmasena, giẫm bằng hai chân và quật bằng chiếc vòi cuộn chặt.

Verse 22

व्यावृत्तनयन: क्रुद्ध: प्रमथन्निव पाण्डवम्‌ । वृकोदररथं साश्वमविशेषमचूर्णयत्‌

Sañjaya nói: Mắt đảo khắp bốn phương, giận dữ bừng bừng, nó lao vào chiến xa của Vṛkodara (Bhīma) như thể muốn nghiền nát vị Pāṇḍava ấy ngay tức khắc, rồi đập tan cả xe lẫn ngựa, biến tất cả thành đống đổ nát không chừa thứ gì.

Verse 23

पद्धयां भीमो5प्यथो धावंस्तस्य गात्रेष्वलीयत । जानन्नञज्जलिकावेध॑ नापाक्रामत पाण्डव:,भीमसेन पैदल दौड़कर उस हाथीके शरीरमें छिप गये। पाण्डुपुत्र भीम अंजलिकावेधर जानते थे। इसलिये वहाँसे भागे नहीं

Sañjaya nói: Cả Bhīma cũng chạy bộ áp sát, ẩn mình giữa các chi thể của con voi ấy. Biết rõ mũi tên chí tử gọi là “añjalikā”, vị Pāṇḍava (Bhīma) không hề rút lui khỏi chỗ đó.

Verse 24

गात्रा भ्यन्तरगो भूत्वा करेणाताडयन्मुहु: । लालयामास तं नागं वधाकाड्क्षिणमव्ययम्‌,वे उसके शरीरके नीचे होकर हाथसे बारंबार थपथपाते हुए वधकी आकांक्षा रखनेवाले उस अविनाशी गजराजको लाड़-प्यार करने लगे

Sañjaya nói: Luồn xuống dưới thân voi, chàng dùng tay vỗ liên hồi, vừa xoa dịu vừa vuốt ve con voi chúa ấy—cứng cỏi, không chịu khuất phục, tưởng như không thể hủy diệt—dẫu nó đang nung nấu ý định giết người. Cảnh ấy cho thấy rằng, ngay giữa bạo lực, kỹ nghệ và sự tỉnh trí có thể bẻ hướng cơn hung hãn thô bạo bằng sự chế ngự điềm tĩnh, chứ không nhất thiết bằng việc tàn sát tức thì.

Verse 25

कुलालचक्रवन्नागस्तदा तूर्णमथा भ्रमत्‌ । नागायुतबल: श्रीमान्‌ कालयानो वृकोदरम्‌

Sañjaya nói: Rồi con voi ấy quay cuồng thật nhanh, như bánh xe của người thợ gốm. Mang sức mạnh của mười nghìn con voi và rực rỡ oai nghi, voi chúa Kālayāna cố dốc sức đánh gục Vṛkodara (Bhīma). Cảnh ấy cho thấy trong cơn cuồng nộ của chiến trận, sức mạnh thuần túy và đà xung kích bị biến thành khí cụ của ý đồ sát hại, nhắm cả vào những anh hùng bậc nhất.

Verse 26

भीमो<पि निष्क्रम्य ततः सुप्रतीकाग्रतो5भवत्‌ । भीम॑ करेणावनम्य जानुभ्यामभ्यताडयत्‌,इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि संशप्तकवधपर्वणि भगदत्तयुद्धे षड्विंशो5ध्याय: ।।

Sañjaya nói: Bhīma cũng bước ra và đứng ở tuyến đầu, đối mặt với Supratīka. Bằng bàn tay lực lưỡng, chàng đánh quật đối thủ rồi dùng cả hai đầu gối thúc nện—một hình ảnh của sức mạnh thô bạo bùng lên giữa hỗn loạn chiến trường, nơi lòng can đảm và sự hung mãnh tranh nhau quyền thắng.

Verse 27

भीमसेन भी उसके शरीरके नीचेसे निकलकर उस हाथीके सामने खड़े हो गये। उस समय हाथीने अपनी सूँड़से गिराकर उन्हें दोनों घुटनोंसे कुचल डालनेका प्रयत्न किया ।।

Sañjaya nói: Bhīmasena luồn ra khỏi dưới thân voi và đứng đối diện nó. Con voi dùng vòi quật ngã chàng rồi toan nghiền nát chàng dưới hai đầu gối. Kế đó, nó quấn vòi quanh cổ Bhīma để giết; nhưng Bhīma bằng một đòn nghi binh chớp nhoáng khiến nó rối trí, đã thoát khỏi vòng siết của chiếc vòi. Câu chuyện nêu bật sự tỉnh táo và sức mạnh có kỷ luật trong chiến trận—uy lực được dẫn dắt bởi cảnh giác, chứ không bởi cơn giận mù quáng.

Verse 28

पुनर्गात्राणि नागस्य प्रविवेश वृकोदर: । यावत्‌ प्रतिगजायातं स्वबले प्रत्यवैक्षत

Sañjaya nói: Rồi Vṛkodara (Bhīma) lại chui vào giữa các phần thân thể của con voi ấy, ẩn mình trong đó, và từ phía quân mình chàng quan sát—đợi cho đến khi một con voi khác tiến lên để đối đầu với con voi kia. Trong đạo lý khắc nghiệt của mưu lược chiến trường, chàng chọn ẩn nấp và canh thời thay vì phô bày công khai, nhằm giành lợi thế cho phe mình giữa cơn hỗn mang của chiến tranh.

Verse 29

भीमो<पि नागगात्रेभ्यो विनि:सृत्यापयाज्जवात्‌ । ततः सर्वस्य सैन्यस्य नाद: समभवन्महान्‌,थोड़ी देर बाद भीम हाथीके शरीरसे निकलकर बड़े वेगसे भाग गये। उस समय सारी सेनामें बड़े जोरसे कोलाहल होने लगा

Sañjaya nói: Bhīma cũng vậy, đã gắng sức thoát ra khỏi đám thân voi rồi lao đi với tốc độ cực nhanh. Ngay sau đó, khắp toàn quân vang lên một tiếng gầm rền dữ dội—cơn hoảng loạn và náo động bùng phát do cú sốc của giáp chiến cận kề và sự đổi chiều đột ngột của tình thế.

Verse 30

अहो धिड़ निहतो भीम: कुञज्जरेणेति मारिष | तेन नागेन संत्रस्ता पाण्डवानामनीकिनी

Sañjaya nói: “Ôi, thật nhục nhã! ‘Bhīma đã bị giết—bởi một con voi!’ Hỡi bậc đáng kính.” Nghe tiếng kêu về “con voi” ấy, quân đội Pāṇḍava liền rơi vào hoảng loạn.

Verse 31

ततो युधिषिरो राजा हतं मत्वा वृकोदरम्‌

Bấy giờ vua Yudhiṣṭhira, tin rằng Vṛkodara (Bhīma) đã bị giết, liền bị một cú chấn động đạo lý giáng xuống—nỗi đau khi chiến tranh dường như nuốt chửng cả người hộ vệ mạnh nhất của mình, thử thách sự vững vàng của bậc quân vương trong dharma giữa cơn hỗn loạn chiến trường.

Verse 32

त॑ रथं रथिनां श्रेष्ठा: परिवार्य परंतपा:

Sañjaya nói: Những chiến xa dũng tướng hàng đầu—những kẻ thù mãnh liệt thiêu đốt đối phương—đã vây quanh cỗ xe ấy bốn phía, áp sát với ý chí kỷ luật giữa cảnh chen chúc của chiến trận.

Verse 33

स विघातं पृषत्कानामड्कुशेन समाहरन्‌

Sañjaya nói: Ông ta chặn lại và thu gọn đà ập tới của mưa tên, điều khiển tình thế bằng sự kiềm chế như chiếc aṅkuśa—biến cơn bão vũ khí hỗn loạn thành điều có thể khống chế giữa bạo liệt chiến trường.

Verse 34

तदद्भुतमपश्याम भगदत्तस्य संयुगे

Sañjaya nói: Trong trận chiến ấy, chúng ta đã chứng kiến một kỳ công thật sự kỳ diệu do Bhagadatta thực hiện—một màn phô diễn võ lực phi thường giữa cơn hỗn loạn của chiến tranh, khiến cả những chiến binh dày dạn cũng phải kinh ngạc.

Verse 35

ततो राजा दशार्णानां प्राग्ज्योतिषमुपाद्रवत्‌

Sañjaya nói: Bấy giờ, vua xứ Daśārṇa xông thẳng vào chúa tể Prāgjyotiṣa, thúc đẩy đòn tiến công giữa lòng chiến địa—một cảnh cho thấy trong chiến tranh, các bậc quân vương thường dẫn quân bằng sự quyết liệt tấn công, dù đà ấy lại khoét sâu vòng xoáy bạo lực.

Verse 36

तिर्यग्यातेन नागेन समदेनाशुगामिना । तत्पश्चात्‌ दशार्णराजने मदस्रावी, शीघ्रगामी तथा तिरछी दिशा (पार्श्चभाग)-की ओरसे आक्रमण करनेवाले गजराजके द्वारा भगदत्तपर धावा किया ।।

Sañjaya nói: Rồi vua Daśārṇa thúc voi chúa xông vào Bhagadatta—con voi lao nhanh, đang trong cơn musth, và đánh theo một đường chéo từ bên sườn. Thế là cuộc giao chiến dữ dội giữa hai voi bắt đầu, cả hai đều mang hình tướng đáng sợ. Trong bầu không khí đạo lý của chiến tranh, câu kệ gợi rằng sự tinh thông, đà tiến và cách tiếp cận chiến thuật có thể quyết định cuộc chạm trán chẳng kém gì sức mạnh thuần túy—nhưng mọi võ công ấy vẫn bị ràng buộc trong nhu cầu bi thảm của chiến trận.

Verse 37

सपक्षयो: पर्वतयोर्यथा सद्रुमयो: पुरा । वे दोनों हाथी बड़े भयंकर रूपवाले थे। उन दोनोंका युद्ध वैसा ही प्रतीत हुआ

Sañjaya nói: “Như thuở xưa người ta kể hai ngọn núi có cánh, rậm cây, từng va chạm nhau, thì trận chiến của hai voi ấy cũng hiện ra như vậy—hình tướng ghê gớm, lúc xông lên rồi lại lùi về. Và con voi của chúa tể Prāgjyotiṣa, khi áp sát khi rút lui, vẫn tiếp tục giao tranh.”

Verse 38

तोमरै: सूर्यरश्म्याभैर्भगदत्तो5थ सप्तभि:

Sañjaya nói: Rồi Bhagadatta cầm bảy cây lao sáng rực như tia nắng mặt trời mà tiến công—một hình ảnh võ lực chói lòa giữa bạo lực không ngừng của chiến địa, nơi đạo lý bị thử thách từng khắc.

Verse 39

व्यवच्छिद्य तु राजानं भगदत्तं युधिष्ठिर:

Sañjaya nói: Bấy giờ Yudhiṣṭhira, sau khi chém cắt và cô lập vua Bhagadatta khỏi các lực lượng yểm trợ của ông, liền tiến đến để kiềm chế—một hành động thận trọng của bậc minh quân giữa chiến trận, nhằm vô hiệu hóa một mối đe dọa ghê gớm mà không gây hỗn loạn vô ích.

Verse 40

स कुणज्जरस्थो रथिभि: शुशुभे सर्वतो वृत:

Sañjaya nói: Đứng trên lưng voi và bị vây quanh tứ phía bởi những chiến xa thủ thiện nghệ, ông rực sáng—được đồng đội che chở giữa dòng chiến trận, như một hình ảnh sống động của trật tự võ trận và bổn phận chung trong chiến tranh.

Verse 41

पर्वते वनमध्यस्थो ज्वलन्निव हुताशन: । जैसे वनके भीतर पर्वतके शिखरपर दावानल प्रज्वलित हो रहा हो

Sañjaya nói: Như ngọn lửa bừng cháy trên núi giữa rừng sâu, một vòng chiến xa dày đặc—những cung thủ hung mãnh—khép lại từ bốn phía. Trong vòng vây ấy, vua Bhagadatta ngồi trên lưng voi rực lên nổi bật, gợi hình ảnh đám cháy rừng bùng sáng trên đỉnh núi phủ cây—một thứ hào quang ominous giữa cơn binh lửa.

Verse 42

ततः प्राग्ज्योतिषो राजा परिगृहर महागजम्‌

Sañjaya nói: Rồi vua xứ Prāgjyotiṣa nắm chặt con voi lớn—một quyết tâm táo bạo trong thế giáp lá cà giữa cơn hỗn loạn chiến trường, cho thấy người chiến binh sẵn sàng đối diện hiểm nguy trực tiếp chứ không lùi bước.

Verse 43

शिने: पौत्रस्य तु रथं परिगृहा महाद्विप:

Sañjaya nói: Con voi hùng mạnh, sau khi tóm lấy chiến xa của cháu nội Śini, liền áp sát—một hình ảnh của sức mạnh áp đảo đè lên một chiến binh đơn độc giữa cơn hỗn loạn chiến trường, nơi lòng dũng cảm bị thử thách trước uy lực thô bạo.

Verse 44

अभिनिक्षेप वेगेन युयुधानस्त्वपाक्रमत्‌ । युयुधान (सात्यकि) अपने रथको छोड़कर दूर हट गये और उस महान्‌ गजराजने शिनिपौत्र सात्यकिके उस रथको सूँड़से पकड़कर बड़े वेगसे फेंक दिया ।।

Sañjaya nói: Với sức mạnh của một cú quăng bất ngờ và dữ dội, Yuyudhāna (Sātyaki) rút khỏi chỗ ấy. Rồi con voi chúa hùng vĩ kia dùng vòi tóm lấy chiến xa của Sātyaki, hậu duệ dòng Śini, và ném phăng đi với tốc lực lớn. Khi ấy người đánh xe thúc đàn ngựa xứ Sindhu vọt lên, lao tới—giữa đà chiến trận nơi sự sống còn và bổn phận được thử thách bởi những quyết định rút lui hay tái xung phong trong bạo lực không ngừng.

Verse 45

स तु लब्ध्वान्तरं नागस्त्वरितो रथमण्डलात्‌

Sañjaya nói: Nhưng vị dũng sĩ ấy, vừa tìm được một kẽ hở, liền mau chóng thoát ra khỏi vòng chiến xa—chớp lấy thời cơ giữa cảnh giao tranh dồn ép, với sự tỉnh táo và quyết đoán chiến thuật.

Verse 46

ते त्वाशुगतिना तेन त्रास्यमाना नरर्षभा:

Những bậc trượng phu như bò mộng ấy, bị cú xung kích thần tốc của hắn làm chấn động và hoảng loạn, liền bị nỗi sợ xua đuổi—khi đà chiến trận quay ngược chống lại họ.

Verse 47

ते गजस्थेन काल्यन्ते भगदत्तेन पाण्डवा:

Sañjaya nói: Các Pāṇḍava đang bị Bhagadatta, kẻ giao chiến trên lưng voi, dồn ép và quấy nhiễu dữ dội—con chiến tượng cao lớn của hắn biến chiến địa thành nơi gieo kinh hãi, thử thách sự vững lòng của họ trước sức mạnh áp đảo.

Verse 48

तेषां प्रद्रवतां भीम: पज्चालानामितस्तत:

Sañjaya nói: Khi quân Pāñcāla tháo chạy trong hỗn loạn, Bhīma đi qua đi lại giữa họ, thúc mạnh cuộc tan vỡ và làm nỗi hoảng loạn của cuộc rút lui thêm dữ dội—một hình ảnh cho thấy trong chiến tranh, khi đội ngũ đã vỡ, nỗi sợ có thể lan khắp toàn quân.

Verse 49

भगदत्तेन समरे काल्यमानेषु पाण्डुषु

Sañjaya nói: Giữa cơn binh đao, khi các Pāṇḍava bị Bhagadatta dồn ép dữ dội, cuộc giao tranh bỗng mang một vẻ khẩn cấp u ám, thử thách ý chí và bổn phận giữa bạo lực của chiến tranh.

Verse 50

तस्याभिद्रवतो वाहान्‌ हस्तमुक्तेन वारिणा

Sañjaya nói: Khi hắn xông lên, đàn chiến mã bị nước phóng ra từ bàn tay đánh trúng và bị chặn lại trong chốc lát—một hành động kìm bớt bạo lực mà không cần giết chóc trực diện, cho thấy ngay giữa chiến tranh, sự tiết chế theo mưu lược cũng có thể đổi hướng tai họa.

Verse 51

ततस्तमभ्ययात्‌ तूर्ण रुचिपर्वाउ55कृतीसुत:

Sañjaya nói: Rồi Ruciparvan, con trai của Kṛtī, lập tức lao nhanh đến phía hắn, thúc trận chiến tiến lên với ý chí gấp gáp.

Verse 52

समघ्नज्छरवर्षेण रथस्थो5न्तकसंनिभ: । तब आकृतीपुत्र रुचिपर्वने तुरंत ही उस हाथीपर आक्रमण किया। वह रथपर बैठकर साक्षात्‌ यमराजके समान जान पड़ता था। उसने बाणोंकी वर्षासे उस हाथीको गहरी चोट पहुँचायी ।।

Sañjaya nói: Ngồi trên chiến xa, trông như Antaka (Tử Thần) hiện thân, hắn lập tức xông vào con voi của Ruciparvan, trút xuống một trận mưa tên dày đặc. Trong khoảnh khắc ấy, hắn như Yama hiện đến, và bằng mưa tên đã gây những vết thương sâu cho con voi. Rồi hắn bắn Ruciparvan bằng một mũi tên thẳng, được chế tác tinh xảo…

Verse 53

तस्मिन्‌ निपतिते वीरे सौभद्रो द्रौपदीसुत:

Sañjaya nói: Khi vị dũng sĩ ấy đã ngã xuống, con trai của Subhadrā—cũng là con của Draupadī—liền hành động, tiến lên ngay. Câu này đánh dấu một bước ngoặt của mạch truyện chiến trận: sự ngã gục của một chiến tướng nổi bật lập tức gọi dậy người kế tiếp, nêu bật chuỗi bổn phận, trung thành và báo thù làm căng thẳng đạo lý của cuộc chiến.

Verse 54

चेकितानो धृष्टकेतुर्युयुत्सुश्चार्दयन्‌ द्विपम्‌ । त एन॑ शरधाराभिर्धाराभिरिव तोयदा:

Sañjaya nói: Cekitāna, Dhṛṣṭaketu và Yuyutsu dồn ép con voi dữ. Họ trút lên nó những dòng mưa tên liên miên, như mây mang mưa đổ xuống những thác nước không dứt—một hình ảnh của sức ép không khoan nhượng giữa cơn phẫn nộ chính nghĩa và bổn phận nơi chiến địa.

Verse 55

सिषिचुर्भरवान्‌ नादान्‌ विनदन्तो जिघांसव: । उस वीरके मारे जानेपर अभिमन्यु

Sañjaya nói: Khát khao giết chóc và gầm thét dữ dội, họ dội lên nó một trận mưa tên dày đặc, như mây mưa đang tắm gội một ngọn núi bằng những dòng nước tuôn trào. Trong bầu không khí đạo lý của chiến trường, hình ảnh ấy cho thấy cơn giận tập thể và ý chí hủy diệt có thể biến các chiến binh thành một sức mạnh vô danh—áp đảo, ầm vang và không ngừng nghỉ—khi lòng trắc ẩn bị che lấp bởi đòi hỏi tức thời của thắng lợi.

Verse 56

प्रसारितकर: प्रायात्‌ स्तब्धकर्णेक्षणो द्रुतम्‌ । सो<धिष्ठाय पदा वाहान्‌ युयुत्सो: सूतमारुजत्‌

Sañjaya nói: Vươn vòi ra, con voi lao tới thật nhanh, tai dựng cứng và ánh mắt chăm chằm. Nó giẫm nát ngựa của Yuyutsu dưới chân và hạ sát người đánh xe (sūta) của chàng. Trong đà tàn bạo của chiến trận, sức mạnh và kỹ nghệ hiện ra không như lý tưởng đạo đức mà như công cụ của chiến tranh—đến nỗi cả người trợ thủ của chiến binh cũng trở thành mục tiêu trực diện, làm sắc thêm sự khắc nghiệt luân lý nơi chiến địa.

Verse 57

युयुत्सुस्तु रथाद्‌ राजन्नपाक्रामत्‌ त्वरान्वित: । ततः: पाण्डवयोधास्ते नागराजं शरैर्द्रूतम्‌

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, Yuyutsu vội vã rời khỏi chiến xa. Rồi các dũng sĩ Pāṇḍava dùng tên bắn ép, đẩy lùi chúa tể loài voi.”

Verse 58

पुत्रस्तु तव सम्भ्रान्त: सौभद्रस्याप्लुतो रथम्‌

Sañjaya nói: Con trai của ngài, rối loạn vì hoảng hốt, đã nhảy lên chiến xa của Saubhadra (Abhimanyu). Khi ấy, Yuyutsu—kinh hãi—cũng chiếm chỗ trên chiến xa của Abhimanyu. Còn vua Bhagadatta, ngồi trên lưng voi, trút mưa tên xuống quân thù và rực rỡ như mặt trời tỏa ánh sáng khắp các cõi.

Verse 59

स कुञ्जरस्थो विसृजन्निषूनरिषु पार्थिव: । बभौ रश्मीनिवादित्यो भुवनेषु समुत्सूजन्‌

Sañjaya nói: Ngồi trên lưng voi, vua Bhagadatta không ngừng phóng ra những loạt tên như mưa về phía quân thù. Khi mũi tên của ông trải rộng khắp chiến địa, ông rực sáng như mặt trời dang tỏa tia nắng trên muôn cõi.

Verse 60

तमार्जुनि्द्धादिशभिरयुयुत्सुर्दशभि: शरै: | त्रिभिस्त्रिभिद्रौपदेया धृष्टकेतुश्च विव्यधु:

Sañjaya nói: Abhimanyu, con của Arjuna, bắn con voi của Bhagadatta mười hai mũi tên; Yuyutsu đâm mười mũi; còn các con trai của Draupadī cùng với Dhṛṣṭaketu thì mỗi người bắn ba mũi, khiến con voi ấy bị thương.

Verse 61

सो<5तियत्नार्पितिर्बाणैराचितो द्विरदो बभौ | संस्यूत इव सूर्यस्य रश्मिभिर्जलदो महान्‌

Sañjaya nói: Con voi bị những mũi tên phóng ra với nỗ lực tột cùng cắm dày khắp thân mình. Trong tình trạng ấy, nó vẫn hiện lên rực rỡ như một đám mây lớn, tựa như được xâu dệt bởi những tia nắng mặt trời.

Verse 62

नियन्तुः शिल्पयत्नाभ्यां प्रेरितोडरिशरार्दित: । परिचिक्षेप तान्‌ नाग: स रिपून्‌ सव्यदक्षिणम्‌

Sañjaya nói: Dẫu bị tên địch hành hạ, con chiến tượng lớn ấy—được thúc giục bởi tay điều khiển voi với kỹ nghệ thuần thục và ý chí bền bỉ—đã chộp lấy quân thù rồi quăng sang trái, ném sang phải.

Verse 63

गोपाल इव दण्डेन यथा पशुगणान्‌ वने । आवेष्टयत तां सेनां भगदत्तस्तथा मुहुः,जैसे ग्वाला जंगलमें पशुओंको डंडेसे हाँकता है, उसी प्रकार भगदत्तने पाण्डव-सेनाको बार-बार घेर लिया

Sañjaya nói: Như người chăn bò trong rừng dùng gậy lùa và gom đàn súc vật, Bhagadatta cũng vậy, hết lần này đến lần khác vây ép và khép vòng quanh quân Pāṇḍava.

Verse 64

क्षिप्रं श्येनाभिपन्नानां वायसानामिव स्वन: । बभूव पाण्डवेयानां भृशं विद्रवतां स्वन:

Sañjaya nói: “Như bầy quạ, khi bị chim ưng chộp lấy thật nhanh hoặc hoảng sợ trước cú lao tới của nó, lập tức bùng lên tiếng kêu inh ỏi; cũng vậy, tiếng kêu thảm thiết của các chiến binh Pāṇḍava—đang tháo chạy rối loạn—vang dội dữ dội khắp nơi.”

Verse 65

स नागराज: प्रवराड्कुशाहतः पुरा सपक्षो5द्रिवरो यथा नृप । भयं तदा रिपुषु समादधद्‌ू भृशं वणिग्जनानां क्षुभितो यथार्णव:

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, bị chiếc móc thúc voi lớn đánh mạnh, con voi chúa ấy bấy giờ như một ngọn núi khổng lồ thuở xưa có cánh—sừng sững, không gì cản nổi. Ngay lúc ấy, nó gieo nỗi kinh hoàng dữ dội vào quân thù, như biển cả dậy bão làm những đoàn thương nhân lênh đênh phải khiếp sợ.”

Verse 66

ततो ध्वनिर्दिरदरथाश्वपार्थिवै- भ॑याद्‌ द्रवद्धिर्जनितो5ति भैरव: । क्षितिं वियद्‌ द्यां विदिशो दिशस्तथा समावृणोत्‌ पार्थिव संयुगे तत:

Sañjaya nói: “Rồi khi voi, chiến xa, ngựa và các bậc vương giả tháo chạy vì sợ hãi, một tiếng gầm rền ghê rợn vô cùng nổi lên. Tiếng động kinh hoàng ấy, tâu Đại vương, dường như bao phủ chiến địa bốn bề—trùm lên mặt đất, bầu trời, cõi thiên và mọi phương cùng các phương phụ.”

Verse 67

स तेन नागप्रवरेण पार्थिवो भृशं जगाहे द्विषतामनीकिनीम्‌ । पुरा सुगुप्तां विबुधैरिवाहवे विरोचनो देववरूथिनीमिव

Sañjaya nói: “Cưỡi trên con voi bậc nhất ấy, nhà vua (Bhagadatta) lao sâu và mạnh mẽ vào trận tuyến quân thù. Tựa như Virocana thuở xưa, trong cuộc chiến giữa chư thiên và asura, đã xông vào đội hình quân chư thiên được canh giữ nghiêm ngặt.”

Verse 68

भृशं ववौ ज्वलनसखो वियद्‌ रज: समावृणोन्मुहुरपि चैव सैनिकान्‌ । तमेकनागं गणशो यथा गजान्‌ समन्ततो द्रुतमथ मेनिरे जना:

Sañjaya nói: “Một cơn gió dữ—bạn đồng hành của lửa—bắt đầu thổi. Bụi tung lên trời và hết lần này đến lần khác phủ kín binh sĩ. Trong màn mù mịt ấy, người ta tưởng con voi đơn độc kia—đang lao vun vút khắp bốn phía—là cả một đàn voi.”

Verse 306

सहसाभ्यद्रवद्‌ राजन्‌ यत्र तस्थौ वृकोदर: । आर्य! उस समय सबके मुँहसे यही बात निकल रही थी--'अहो! इस हाथीने भीमसेनको मार डाला

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, toàn quân bỗng chốc ào tới nơi Vṛkodara (Bhīma) đang đứng. Khi ấy, từ miệng mọi người đều bật ra cùng một tiếng kêu—‘Than ôi! Con voi này đã giết Bhīmasena rồi; thật kinh khủng!’ Khiếp sợ trước con voi ấy, toàn bộ quân Pāṇḍava vội vã tháo chạy về phía chỗ Bhīma đang đứng.”

Verse 316

भगदत्तं सपाज्चाल्य: सर्वतः समवारयत्‌ । तब राजा युधिष्ठिरने भीमसेनको मारा गया जानकर पांचालदेशीय सैनिकोंको साथ ले भगदत्तको चारों ओरसे घेर लिया

Sañjaya nói: “Cùng với quân Pāñcāla, họ vây chặt Bhagadatta từ mọi phía. Rồi vua Yudhiṣṭhira, tưởng rằng Bhīmasena đã bị giết, liền tập hợp binh sĩ Pāñcāla và bao vây Bhagadatta ở cả bốn phương.”

Verse 326

अवाकिरन्‌ शरैस्तीक्ष्पः शतशो5थ सहस्रश: । शत्रुओंको संताप देनेवाले वे श्रेष्ठ रथी उन महारथी भगदत्तको सब ओरसे घेरकर उनके ऊपर सैकड़ों और हजारों पैने बाणोंकी वर्षा करने लगे

Sañjaya nói: “Với hàng trăm rồi hàng nghìn mũi tên sắc như dao, những chiến xa dũng tướng—kẻ khiến quân thù khốn đốn—đã vây kín đại chiến binh Bhagadatta bốn phía và trút lên ông một cơn mưa tên xuyên thấu, dồn dập không ngừng.”

Verse 333

गजेन पाण्डुपञ्चालान्‌ व्यधमत्‌ पर्वतेश्वर: । पर्वतराज भगदत्तने उन बाणोंके प्रहारका अंकुशद्वारा निवारण किया और हाथीको आगे बढ़ाकर पाण्डव तथा पांचाल योद्धाओंको कुचल डाला

Sañjaya nói: “Ngồi trên lưng voi, Bhagadatta—chúa tể xứ núi—đã nghiền nát các chiến binh Pāṇḍava và Pāñcāla. Ông dùng móc điều khiển voi (ankusha) gạt đỡ những đòn tên, rồi thúc voi tiến lên, giẫm đạp tan tác hàng ngũ đối phương.”

Verse 346

तथा वृद्धस्य चरितं कुञ्जरेण विशाम्पते । प्रजानाथ! उस युद्धस्थलमें हाथीके द्वारा बूढ़े राजा भगदत्तका हमलोगोंने अद्भुत पराक्रम देखा

Sañjaya nói: “Tâu chúa tể muôn dân, bậc quân vương của loài người! Trên chiến địa này, chúng thần đã chứng kiến một cảnh tượng kỳ diệu về dũng lực: vị lão vương Bhagadatta, ngồi trên lưng voi, đã lập nên những chiến công phi thường.”

Verse 373

पाश्वें दशार्णाधिपतेर्भित्वा नागमपातयत्‌ । प्राग्ज्योतिषनरेशके हाथीने लौटकर और पीछे हटकर दशार्णराजके हाथीके पार्श्वभागमें गहरा आघात किया और उसे विदीर्ण करके मार गिराया

Sañjaya nói: Vua xứ Prāgjyotiṣa quay voi của mình rồi lùi về phía sau, đoạn giáng một đòn nặng vào sườn voi của chúa Daśārṇa, xé toạc thân nó và quật ngã cho chết. Cảnh ấy phơi bày sự chính xác tàn khốc của nghệ thuật chiến trường, nơi mưu lược và sức mạnh lấn át lòng trắc ẩn dưới đòi hỏi nghiệt ngã của chiến tranh.

Verse 383

जघान द्विरदस्थं त॑ शत्रु प्रचलितासनम्‌ । तत्पश्चात्‌ राजा भगदत्तने सूर्यकी किरणोंके समान चमकीले सात तोमरोंद्वारा हाथीपर बैठे हुए शत्रु दशार्णगजको, जिसका आसन विचलित हो गया था, मार डाला

Sañjaya nói: Chàng đánh gục kẻ địch đang ngồi trên voi, khi chỗ ngồi của hắn đã bị rung lắc, chao đảo. Rồi sau đó, vua Bhagadatta dùng bảy ngọn lao sáng rực như tia mặt trời mà giết kẻ thù cưỡi voi—Daśārṇagaja—vốn đã mất thế đứng vững. Câu chuyện nêu rõ lẽ nghiệt ngã của bổn phận chiến trường: khi một chiến binh đã bị làm cho chông chênh và dễ tổn thương, đối phương lập tức dồn ép, không do dự, hoàn thành nghĩa vụ võ sĩ dù phơi bày đạo lý khắc nghiệt của chiến tranh.

Verse 393

रथानीकेन महता सर्वतः पर्यवारयत्‌ | तब युधिष्ठिरने राजा भगदत्तको अपने बाणोंसे घायल करके विशाल रथसेनाके द्वारा सब ओरसे घेर लिया

Sañjaya nói: Với một đạo chiến xa hùng hậu, chàng vây bủa hắn từ mọi phía. Rồi vua Yudhiṣṭhira bắn tên làm Bhagadatta bị thương, và dùng đại quân chiến xa bao vây từ bốn bề—một hành động tác chiến có kỷ luật nhằm kiềm chế một đối thủ đáng gờm, chứ không phải sự tàn bạo vô cớ.

Verse 413

किरतां शरवर्षाणि स नाग: पर्यवर्तत । बाणोंकी वर्षा करते हुए भयंकर धनुर्धर रथियोंका मण्डल उस हाथीपर सब ओरसे आक्रमण कर रहा था और वह हाथी चारों ओर चक्कर काट रहा था

Sañjaya nói: Khi mưa tên trút xuống, con voi ấy vẫn quay vòng không ngừng. Một vòng vây đáng sợ của các chiến xa cung thủ tấn công nó từ mọi phía, dồn ép không gián đoạn—hình ảnh của sự bao vây dai dẳng của chiến tranh và sức nghiền nát của bạo lực phối hợp.

Verse 423

प्रेषयामास सहसा युयुधानरथं प्रति । उस समय प्राग्ज्योतिषपुरके राजाने उस महान्‌ गजराजको सब ओरसे काबूमें करके सहसा सात्यकिके रथकी ओर बढ़ाया

Sañjaya nói: Vua xứ Prāgjyotiṣapura, sau khi khống chế hoàn toàn con chúa voi hùng mạnh từ mọi phía, liền bất ngờ thúc nó lao thẳng về phía chiến xa của Sātyaki—một đòn xung kích nhanh và mạnh giữa cơn binh lửa, nơi sự làm chủ chiến tượng trở thành vũ khí, và ý chí được đo bằng bước tiến quyết liệt.

Verse 443

तस्थौ सात्यकिमासाद्य सम्प्लुतस्तं रथं प्रति । तदनन्तर सारथिने अपने रथके विशाल सिंधी घोड़ोंकों उठाकर खड़ा किया और कूदकर रथपर जा चढ़ा। फिर रथसहित सात्यकिके पास जाकर खड़ा हो गया

Sañjaya nói: Đến được bên Sātyaki, chàng đứng đối diện cỗ chiến xa ấy, thân tâm sẵn sàng. Ngay sau đó, chàng bám vào đôi tuấn mã Sindhī to lớn của chiến xa mình, nhấc người lên và phóng vọt lên xe; rồi cùng chiến xa tiến sát Sātyaki và dừng lại.

Verse 453

निश्चक्राम ततः सर्वान्‌ परिचिक्षेप पार्थिवान्‌ इसी बीचमें अवसर पाकर वह गजराज बड़ी उतावलीके साथ रथोंके घेरेसे पार निकल गया और समस्त राजाओंको उठा-उठाकर फेंकने लगा

Sañjaya nói: Rồi con voi chúa, chớp lấy thời cơ, phá vòng vây chiến xa mà thoát ra, và bắt đầu nhấc bổng rồi quăng ngã các bậc vương hầu khắp bốn phía.

Verse 463

तमेकं द्विरदं संख्ये मेनिरे शतशो द्विपान्‌ | उस शीघ्रगामी गजराजसे डराये हुए नरश्रेष्ठ नरेश युद्धस्थलमें उस एकको ही सैकड़ों हाथियोंके समान मानने लगे

Sañjaya nói: Giữa trận tiền, họ coi con voi độc nhất ấy như ngang với hàng trăm voi—uy thế của nó quá đỗi áp đảo, khiến các dũng sĩ run sợ, nhìn một sức mạnh mà tưởng như muôn trùng.

Verse 476

ऐरावतस्थेन यथा देवराजेन दानवा: । जैसे देवराज इन्द्र ऐगावत हाथीपर बैठकर दानवोंका नाश करते हैं, उसी प्रकार अपने हाथीकी पीठपर बैठे हुए राजा भगदत्त पाण्डव-सैनिकोंका संहार कर रहे थे

Sañjaya nói: Như Thiên vương Indra ngự trên Airāvata mà diệt trừ bọn Dānavas, cũng vậy, vua Bhagadatta cưỡi trên lưng voi của mình, đang tàn sát quân Pāṇḍava.

Verse 486

गजवाजिकृत: शब्द: सुमहान्‌ समजायत । उस समय इधर-उधर भागते हुए पांचाल-सैनिकोंके हाथी-घोड़ोंका महान्‌ भयंकर चीत्कार शब्द प्रकट हुआ

Sañjaya nói: Khi ấy vang lên một tiếng gầm rền dữ dội—tiếng thét kinh hoàng của voi và ngựa—khi quân Pāñcāla tháo chạy tán loạn khắp bốn phương.

Verse 496

प्राग्ज्योतिषमभिक्रुद्ध: पुनर्भीम: समभ्ययात्‌ । भगदत्तके द्वारा समरभूमिमें पाण्डव-सैनिकोंके खदेड़े जानेपर भीमसेन कुपित हो पुनः प्राग्ज्योतिषके स्वामी भगदत्तपर चढ़ आये

Sañjaya nói: Bừng bừng phẫn nộ, Bhīma lại một lần nữa xông lên đối đầu với chúa tể xứ Prāgjyotiṣa, Bhagadatta. Dẫu Bhagadatta đã xua quân Pāṇḍava bật khỏi chiến địa, Bhīmasena—cơn giận bốc lên vì thấy quân mình bị đánh tan—vẫn lao tới Bhagadatta lần nữa, quyết lấy sức đáp sức để phục hồi danh dự phe mình trong cuộc chiến.

Verse 503

सिक्‍त्वा व्यत्रासयन्नागस्ते पार्थमहरंस्तत: । उस समय आक्रमण करनेवाले भीमसेनके घोड़ोंपर उस हाथीने सूँड़से जल छोड़कर उन्हें भयभीत कर दिया। फिर तो वे घोड़े भीमसेनको लेकर दूर भाग गये

Sañjaya nói: Con voi vung vòi phun nước, làm bầy ngựa hoảng sợ. Rồi những con ngựa ấy, bị nỗi kinh hoàng chi phối, phóng chạy đi xa, kéo theo Bhīmasena rời khỏi cuộc chiến.

Verse 523

सुपर्वा पर्वतपतिर्निन्ये वैवस्वतक्षयम्‌ । यह देख जिनके अंगोंकी जोड़ सुन्दर है उन पर्वतराज भगदत्तने झुकी हुई गाँठवाले बाणके द्वारा रुचिपर्वाको यमलोक पहुँचा दिया

Sañjaya nói: Suparvā, chúa tể núi non, đã đưa (kẻ thù) đến nơi ở của Vaivasvata—cõi của Yama. Cũng vậy, Bhagadatta, vị “vua núi” thân thể cân xứng, đã dùng mũi tên đầu cong mà tiễn Ruciparvā đến Diêm giới.

Verse 573

सिषिचुर्भरवान्‌ नादान्‌ विनदन्तो जिघांसव: । राजन! युयुत्सु बड़ी उतावलीके साथ रथसे उतरकर दूर चले गये थे। तत्पश्चात्‌ पाण्डव- योद्धा उस गजराजको शीघ्रतापूर्वक मार डालनेकी इच्छासे भैरव-गर्जना करते हुए अपने बाणोंकी वर्षद्वारा उसे सींचने लगे

Sañjaya nói: Tâu Đại vương, Yuyutsu vội vã xuống khỏi chiến xa và lùi ra xa. Rồi các dũng sĩ Pāṇḍava, khát khao hạ gục thật nhanh con voi chúa ấy, gầm thét những tiếng hò chiến trận rợn người và trút xuống nó một cơn mưa tên.