Adhyaya 103

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ३८ श्लोक हैं) हि ही बक। हि मा एकाधिकशततमो< ध्याय: श्रीकृष्ण और अर्जुनको आगे बढ़ा देख कौरव-सैनिकोंकी निराशा तथा दुर्योधनका युद्धके लिये आना संजय उवाच स्रंसन्‍त इव मज्जानस्तावकानां भयान्नूप । तौ दृष्टवा समतिक्रान्तो वासुदेवधनंजयौ

Sañjaya nói: Tâu đại vương, khi các chiến binh của ngài thấy Vāsudeva (Kṛṣṇa) và Dhanañjaya (Arjuna) vượt qua tất cả mà tiến thẳng lên trước, nỗi sợ khiến tủy xương họ như rã rời—tựa như sức lực và quyết tâm đang rút khỏi thân tâm. Cảnh ấy báo hiệu một bước ngoặt tâm lý và đạo lý: đà tiến chính nghĩa của Kṛṣṇa và Arjuna làm chấn động quân Kaurava, phơi bày rằng niềm tin nội tại sụp đổ khi đối diện mục đích và dũng lực vượt trội trong chiến tranh.

Verse 2

सर्वे तु प्रतिसंरब्धा हीमन्त: सत्त्वचोदिता: । स्थिरीभूता महात्मान: प्रत्यगच्छन्‌ धनंजयम्‌

Sañjaya nói: Bấy giờ, tất cả những chiến binh đại hồn ấy—bị khích động, dựng mình sẵn sàng giao chiến, được thúc đẩy bởi dũng khí và ý chí kiên định—đã làm tâm trí vững lại và trong cơn phẫn nộ tiến về phía Dhanañjaya (Arjuna).

Verse 3

ये गता: पाण्डवं युद्धे रोषामर्षसमन्विता: । तेडद्यापि न निवर्तन्ते सिन्धव: सागरादिव,जो लोग युद्धमें रोष और अमर्षसे भरकर पाण्डुनन्दन अर्जुनके सामने गये, वे समुद्रतक गयी हुई नदियोंके समान आजतक नहीं लौटे

Sañjaya nói: Những kẻ trong chiến trận, đầy phẫn nộ và tự ái bị tổn thương, đã tiến ra đối địch với Arjuna, con của Pāṇḍu, thì đến nay vẫn không trở lại—như sông đã ra biển thì không quay về.

Verse 4

असन्तस्तु न्यवर्तन्त वेदेभ्य इव नास्तिका: । नरकं भजमानास्ते प्रत्यपद्यन्त किल्बिषम्‌

Sañjaya nói: Nhưng kẻ hèn kém thì quay đầu—như kẻ vô tín lánh xa Veda. Đã chọn con đường dẫn xuống địa ngục, họ chỉ chuốc lấy tội lỗi và trở về trong nhục nhã.

Verse 5

तावतीत्य रथानीकं विमुक्तौ पुरुषर्षभौ । ददृशाते यथा राहोरास्यान्मुक्तौ प्रभाकरी

Sañjaya nói: Vượt qua khối trận xa luân dày đặc và thoát khỏi vòng vây, hai bậc nam tử tối thượng—Kṛṣṇa và Arjuna—hiện ra như Mặt Trời và Mặt Trăng được giải thoát khỏi miệng Rāhu.

Verse 6

मत्स्याविव महाजालं विदार्य विगतक्लमौ । तथा कृष्णावदृश्येतां सेनाजालं विदार्य तत्‌

Sañjaya nói: Như hai con cá xé toạc một tấm lưới lớn rồi thoát ra không chút mệt mỏi, cũng vậy, Kṛṣṇa và Arjuna được thấy đã xé tan “tấm lưới” quân trận ấy và hiện ra vẫn ung dung, không hề suy kiệt.

Verse 7

विमुक्तौ शस्त्रसम्बाधाद्‌ द्रोणानीकात्‌ सुदुर्भिदात्‌ | अदृश्येतां महात्मानौ कालसूर्याविवोदितौ

Sañjaya nói: Thoát khỏi sức ép dày đặc của binh khí và vượt ra khỏi trận thế của Droṇa—một thế trận quả thật khó phá—hai bậc đại hồn ấy, Kṛṣṇa và Arjuna, hiện ra trước mắt như mặt trời mọc vào thời đại hủy diệt vũ trụ. Hình ảnh ấy nhấn mạnh hào quang chiến trận vừa kinh hoàng vừa như tận thế của họ, đồng thời báo hiệu một bước ngoặt quyết định về thế cục và đạo lý trên chiến trường.

Verse 8

अस्त्रसम्बाधनिर्मुक्तौ विमुक्तौ शस्त्रसंकटात्‌ | अदृश्येतां महात्मानौ शत्रुसम्बाधकारिणौ

Sañjaya nói: Thoát khỏi sự chen ép của phi tiễn và thoát khỏi hiểm nguy của binh khí áp sát, hai bậc đại hồn ấy bỗng khuất khỏi tầm mắt—những người mà chính họ lại là nguyên nhân khiến kẻ thù phải chịu cảnh bị dồn ép ngột ngạt. Câu kệ cho thấy giữa hỗn loạn đạo lý của chiến tranh, những chiến sĩ phi thường có thể nhất thời vượt khỏi chiến trường hữu hình, khiến chính cơ chế bạo lực quay ngược lại kẻ sử dụng nó.

Verse 9

अक्षोभयेतां सेनां तौ समुद्र मकराविव

Sañjaya nói: Hai người ấy—như quái vật biển khuấy động đại dương—làm cho toàn quân náo loạn. Khi ấy, quân sĩ và các con trai của ngài, thấy Śrī Kṛṣṇa và Arjuna tiến vào trận thế của Droṇācārya, liền đoán rằng: “Hai người này sẽ không thể vượt qua Droṇa.”

Verse 10

तावकास्तव पुत्रा श्च द्रोणानीकस्थयोस्तयो: । नैतौ तरिष्यतो द्रोणमिति चक़ुस्तदा मतिम्‌

Sañjaya nói: Quân sĩ của ngài và các con trai của ngài, thấy hai người ấy—Kṛṣṇa và Arjuna—đã tiến vào trận thế của Droṇa, bèn kết luận khi ấy: “Hai người này sẽ không thể vượt qua Droṇa.” Câu kệ nêu bật sự căng thẳng đạo lý của chiến tranh: niềm tin đặt cả vào một vị thống soái hùng mạnh, và sự coi thường ý chí cùng tài nghệ được thần lực dẫn dắt ở phía đối địch.

Verse 11

तौतु दृष्टवा व्यतिक्रान्तौ द्रोणानीकं महाद्युती । नाशशंसुर्महाराज सिन्धुराजस्य जीवितम्‌

Sañjaya nói: Nhưng khi họ thấy hai vị anh hùng rực rỡ ấy đã phá vỡ trận thế của Droṇa, tâu Đại vương, các con trai của ngài không còn nuôi chút hy vọng nào về mạng sống của vua xứ Sindhu nữa.

Verse 12

आशा बलवती राजन्‌ सिन्धुराजस्य जीविते । द्रोणहार्दिक्ययो: कृष्णौ न मोक्ष्येते इति प्रभो

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, niềm hy vọng về sự sống còn của vua xứ Sindhu bỗng trở nên mạnh mẽ, vì mọi người tin rằng: ‘Krishna và Arjuna sẽ không thể thoát khỏi tay Droṇa và Hārdikya (Kṛtavarman), thưa Chúa thượng.’”

Verse 13

तामाशां विफलीकृत्य संतीर्णो तौ परंतपौ । द्रोणानीक॑ महाराज भोजानीकं च दुस्तरम्‌

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, hai bậc anh hùng thiêu đốt quân thù—Krishna và Arjuna—đã làm cho niềm hy vọng của đối phương thành vô ích, rồi cưỡng bức mở đường, vượt qua trận thế kiên cố của Droṇa và cả đội quân Bhoja khó bề xuyên thủng.”

Verse 14

अथ दृष्टवा व्यतिक्रान्ती ज्वलिताविव पावकौ । निराशा: सिन्धुराजस्य जीवितं न शशंसिरे

Sañjaya nói: “Rồi khi thấy hai vị anh hùng ấy đã vượt qua toàn quân, rực cháy như hai ngọn lửa, binh sĩ của ngài tuyệt vọng và không còn nuôi bất cứ hy vọng nào về sự sống còn của vua xứ Sindhu nữa.”

Verse 15

मिथश्ल समभाषेतामभीतौ भयवर्धनौ । जयद्रथवधे वाचस्तास्ता: कृष्णधनंजयौ,दूसरोंका भय बढ़ाने और स्वयं निर्भय रहनेवाले श्रीकृष्ण और अर्जुन आपसमें जयद्रथवधके विषयमें इस प्रकार बातें करने लगे--

Sañjaya nói: “Không hề sợ hãi, lại khiến quân thù thêm kinh hồn, Krishna và Arjuna cùng nhau bàn bạc, trao đổi nhiều lời về việc giết Jayadratha.”

Verse 16

असौ मध्ये कृत: षड्भिर्धार्तराष्ट्र॑महारथै: । चक्षुविषयसम्प्राप्तो न मे मोक्ष्यति सैन्धव:

Sañjaya nói: “Dẫu Saindhava được đặt ngay giữa sáu đại xa chiến binh thuộc dòng Dhṛtarāṣṭra, nhưng nếu hắn lọt vào tầm mắt ta, hắn sẽ không thể thoát khỏi tay ta mà còn sống.”

Verse 17

यद्यस्य समरे गोप्ता शक्रो देवगणै: सह । तथाप्येनं निहंस्थाव इति कृष्णावभाषताम्‌

Sañjaya nói: “Dẫu cho Śakra (Indra) cùng toàn thể chư thiên có bảo hộ hắn giữa chiến địa, thì chúng ta—hai người—cũng nhất định sẽ đánh gục hắn.” Thế là hai vị Kṛṣṇa nói với nhau, bày tỏ một quyết tâm không lay chuyển giữa sức ép đạo lý của chiến tranh.

Verse 18

इति कृष्णा महाबाहू मिथो5कथयतां तदा | सिन्धुराजमवेक्षन्तौ त्वत्पुत्रा बहु चुक्रुशु:

Sañjaya nói: Khi Kṛṣṇa và Arjuna, bậc dũng sĩ tay mạnh, đang nói với nhau như thế, mắt vẫn dõi theo vua xứ Sindhu (Jayadratha), thì các con trai của ngài đã nổi lên tiếng la ó ầm ĩ.

Verse 19

अतीत्य मरुधन्वानं प्रयान्तौ तृषितो गजौ । पीत्वा वारि समाश्र्‌स्तौ तथैवास्तामरिंदमौ

Sañjaya nói: Như hai con voi khát nước, vượt qua dải đất khô cằn như sa mạc rồi uống nước và được xoa dịu, thỏa lòng, thì Kṛṣṇa và Arjuna—những kẻ khuất phục quân thù—sau khi phá vỡ đội ngũ địch quân cũng dâng lên niềm nhẹ nhõm và sự tự tin rạng rỡ.

Verse 20

व्याप्रसिंहणजाकीर्णानतिक्रम्य च पर्वतान्‌ । वणिजाविव दृश्येतां हीनमृत्यू जरातिगौ

Sañjaya nói: Vượt qua những hàng ngũ cao như núi, dày đặc hổ, sư tử và voi, Kṛṣṇa và Arjuna trông như hai thương nhân đã qua khỏi dãy núi hiểm trở đầy thú dữ, hiện ra an toàn và mãn nguyện; cũng vậy, hai vị ấy—không bị tử thần và tuổi già chạm tới—đã tỏ vẻ thỏa lòng sau khi vượt qua đạo quân kia.

Verse 21

तथा हि मुखवर्णो5यमनयोरिति मेनिरे । तावका वीक्ष्य मुक्त तौ विक्रोशन्ति सम सर्वश:

Sañjaya nói: “Quả thật, ánh sắc trên gương mặt của hai người ấy giống hệt nhau”—các chiến binh đều nghĩ vậy. Thấy hai vị đã thoát ra, quân của ngài náo động khắp bốn phía, khi họ nhìn Kṛṣṇa và Arjuna rực sáng như hai mặt trời được thả khỏi tay Droṇa đáng sợ và các vua chúa khác—những kẻ ghê gớm như rắn độc và như lửa bừng cháy.

Verse 22

द्रोणादाशीविषाकाराज्ज्वलितादिव पावकात्‌ । अन्येभ्य: पार्थिवेभ्यक्षु भास्वन्ताविव भास्करौ

Sañjaya nói: “Tựa như hai mặt trời rực sáng, họ dường như đã thoát khỏi tay Droṇa—đáng sợ như rắn độc—và khỏi ngọn lửa bừng cháy của các vua chúa khác. Thấy Śrī Kṛṣṇa và Arjuna ở đó, chói ngời đến thế, toàn quân của bệ hạ liền náo động, hò reo vang dậy khắp bốn phía.”

Verse 23

विमुक्तौ सागरप्रख्याद्‌ द्रोणानीकादरिंदमौ । अदृश्येतां मुदा युक्तौ समुत्तीर्यार्णवं यथा

Sañjaya nói: “Thoát khỏi đạo quân của Droṇa rộng lớn như biển cả, hai vị anh hùng khuất phục kẻ thù—Kṛṣṇa và Arjuna—hiện ra tràn đầy hoan hỷ, như thể vừa vượt qua một đại dương mênh mông.”

Verse 24

अस्त्रौघान्महतो मुक्तौ द्रोणहार्दिक्यरक्षितात्‌ । रोचमानावदृश्येतामिन्द्राग्न्यो: सदृशौ रणे

Sañjaya nói: “Thoát khỏi cơn mưa vũ khí mênh mông, lại được Droṇa và Hārdikya (Kṛtavarman) che chở, hai chiến sĩ ấy hiện trên chiến địa rực rỡ chói lòa—tựa như Indra và Agni.”

Verse 25

उद्धिन्नरुधिरी कृष्णौ भारद्वाजस्य सायकै: । शितैश्नितौ व्यरोचेतां कर्णिकारैरिवाचलौ

Sañjaya nói: “Kṛṣṇa và Arjuna, thân thể bị những mũi tên sắc của con trai Bhāradvāja (Droṇa) xuyên thủng, máu tuôn chảy, vẫn tỏa rạng như hai ngọn núi phủ đầy hoa karṇikāra đỏ thắm.”

Verse 26

द्रोणग्राहह्नदान्मुक्ती शक्त्याशीविषसंकटात्‌ । अयःशरोग्रमकरात्‌ क्षत्रियप्रवराम्भस:

Sañjaya nói: “Thoát khỏi thế trận như một hồ chiến của Droṇa—nơi kẻ thù ẩn hiện như cá sấu, đặc nghẹt những ‘rắn độc’ là các ngọn lao chết chóc, và hiểm nguy bởi những mũi tên sắt cắn xé như hàm makara dữ tợn—Kṛṣṇa và Arjuna lại bừng sáng, như mặt trời và mặt trăng rực lên khi thoát khỏi móng vuốt Rāhu.”

Verse 27

ज्याघोषतलनिर्हादाद्‌ गदानिस्त्रिंशविद्युत: । द्रोणास्त्रमेघान्निर्मुक्तौ सूर्येन्दू तिमिरादिव

Sañjaya nói: Thoát khỏi tiếng ầm vang như sấm của dây cung—nơi chùy và kiếm lóe sáng như tia chớp, và vũ khí của Droṇa tuôn xuống như mây mưa—Kṛṣṇa và Arjuna bừng rạng, như mặt trời và mặt trăng hiện ra khi thoát khỏi bóng tối.

Verse 28

बाहुभ्यामिव संतीर्णो सिन्धुषष्ठा: समुद्रगा: । तपान्ते सरितः पूर्णा महाग्राहसमाकुला:

Sañjaya nói: Trông như thể chỉ bằng sức mạnh đôi tay, họ đã bơi qua những con sông đổ ra biển—năm con sông cùng với Sindhu là con thứ sáu—những dòng nước phình đầy vào cuối mùa nóng và chen chúc cá sấu lớn.

Verse 29

इति कृष्णौ महेष्वासौ प्रशस्तौ लोकविश्रुतौ । सर्वभूतान्यमन्यन्त द्रोणास्त्रबलवारणात्‌

Sañjaya nói: Vì thế, hai “Kṛṣṇa” ấy—những cung thủ vĩ đại, được tán dương và lừng danh khắp thế gian—đã bị mọi loài xem như đã bị sức mạnh áp đảo của vũ khí Droṇa ngăn chặn và kìm giữ.

Verse 30

इस प्रकार द्रोणाचार्यके अस्त्र-बलका निवारण करनेके कारण समस्त प्राणी श्रीकृष्ण और अर्जुनको लोकविख्यात प्रशस्त गुणयुक्त महाधनुर्धर मानने लगे ।।

Sañjaya nói: Vì đã ngăn được sức mạnh vũ khí của Droṇācārya, muôn loài bắt đầu xem Kṛṣṇa và Arjuna là những đại cung thủ, đức hạnh đáng tán dương, lừng danh trong đời. Rồi với ý định giết, hai dũng sĩ ấy dán mắt vào Jayadratha đứng gần đó—như hai con hổ đứng chờ nơi bến nước, thèm chộp lấy con nai ruru vừa đến uống.

Verse 31

यथा हि मुखवर्णोडयमनयोरिति मेनिरे । तव योधा महाराज हतमेव जयद्रथम्‌,महाराज! उस समय उन दोनोंके मुखपर जैसी समुज्ज्वल कान्ति थी, उसके अनुसार आपके योद्धाओंने जयद्रथको मरा हुआ ही माना

Sañjaya nói: “Tâu Đại vương! Nhìn ánh rực rỡ bừng lên trên gương mặt của hai người ấy, các chiến binh của bệ hạ kết luận rằng Jayadratha hẳn đã bị giết rồi.”

Verse 32

लोहिताक्षौ महाबाहू संयुक्तौ कृष्णपाण्डवौ | सिन्धुराजमभिप्रेक्ष्य हृष्टो व्यनदतां मुहुः

Sañjaya thưa: Hai dũng sĩ cánh tay hùng mạnh—Kṛṣṇa và Pāṇḍava (Arjuna)—đôi mắt đỏ rực vì khí thế chiến trận, ngồi kề bên nhau. Thấy vua xứ Sindhu (Jayadratha) ngay trước mặt, họ tràn đầy hân hoan và hết lần này đến lần khác gầm vang—báo hiệu quyết tâm và sự khẩn thiết của chính nghĩa giữa cơn binh lửa.

Verse 33

शौरेरभीषुहस्तस्य पार्थस्य च धनुष्मत: । तयोरासीत्‌ प्रभा राजन्‌ सूर्यपावकयोरिव,राजन! हाथोंमें बागडोर लिये श्रीकृष्ण और धनुष धारण किये अर्जुन--इन दोनोंकी प्रभा सूर्य और अग्निके समान जान पड़ती थी

Sañjaya thưa: Tâu Đại vương, hào quang của Śauri (Kṛṣṇa) đang cầm dây cương, và của Pārtha (Arjuna) đang mang cung, cùng tỏa rạng như mặt trời với lửa. Giữa chiến trường, vẻ rực sáng hợp nhất ấy không chỉ là võ lực, mà còn là sức mạnh đạo nghĩa—mục đích chính đáng được dẫn dắt bởi lời chỉ giáo sáng suốt và hành động kỷ luật.

Verse 34

हर्ष एव तयोरासीद्‌ द्रोणानीकप्रमुक्तयो: । समीपे सैन्धवं दृष्टवा श्येनयोरामिषं यथा

Sañjaya thưa: Hai dũng sĩ ấy, vừa phá thoát khỏi trận thế của Droṇa, khi thấy Jayadratha ở ngay gần thì chỉ còn một niềm hân hoan—như đôi chim ưng mừng rỡ khi thấy mồi thịt. Hình ảnh ấy cho thấy trong lửa chiến tranh, mục tiêu truy đuổi bấy lâu có thể thổi bùng quyết tâm dữ dội, làm dâng lên sự căng thẳng đạo lý giữa chính nghĩa và cơn háu săn của kẻ đi săn.

Verse 35

तौ तु सैन्धवमालोक्य वर्तमानमिवान्तिके । सहसा पेततुः क्रुद्धौ क्षिप्रं श्येनाविवामिषम्‌

Sañjaya thưa: Thấy Jayadratha, vua xứ Sindhu, như thể đang đứng ngay trước mặt, hai chiến sĩ bỗng bừng bừng phẫn nộ và lập tức lao tới thật nhanh—như đôi chim ưng sà xuống chụp mồi thịt. Câu kệ nhấn mạnh rằng cơn giận và sự gấp gáp nơi chiến địa có thể thúc đẩy hành động tức thời mang tính săn mồi, khi kẻ địch không còn được nhìn như một con người mà như một mục tiêu phải đoạt lấy.

Verse 36

तौ दृष्टवा तु व्यतिक्रान्ती हृषीकेशधनंजयौ । सिन्धुराजस्य रक्षार्थ पराक्रान्त: सुतस्तव

Sañjaya thưa: Thấy Kṛṣṇa (Hṛṣīkeśa) và Arjuna (Dhanañjaya) vượt qua các đạo quân đối địch mà vẫn thúc thẳng về phía trước, con trai của ngài—Duryodhana—bắt đầu phô bày dũng lực lớn để bảo vệ vua xứ Sindhu. Cảnh ấy cho thấy giữa cơn hỗn loạn chiến tranh, ý chí cá nhân và lòng trung thành với đồng minh thúc đẩy những quyết định dứt khoát, dù toàn cục cuộc chiến vẫn đầy rối ren về đạo lý.

Verse 37

द्रोणेनाबद्धकवचो राजा दुर्योधनस्तत: । ययावेकरथेनाजौ हयसंस्कारवित्‌ प्रभो

Sañjaya thưa: Rồi vua Duryodhana, khoác áo giáp do Droṇa tự tay buộc chặt cho, đã tiến ra chiến địa chỉ với một cỗ chiến xa. Tinh thông việc huấn luyện và điều khiển ngựa, ông thúc quân tiến lên—một hình ảnh của ý chí vương giả được nâng đỡ bởi nghệ thuật chiến trận và quyền uy che chở của bậc thầy, dù sức nặng đạo lý của cuộc chiến vẫn đè lên mọi hành động như thế.

Verse 38

कृष्णपार्थो महेष्वासौ व्यतिक्रम्याथ ते सुत: । अग्रतः पुण्डरीकाक्षं प्रतीयाय नराधिप,नरेश्वर! महाधनुर्धर श्रीकृष्ण और अर्जुनको लाँधचकर आपका पुत्र कमलनयन श्रीकृष्णके सामने जा पहुँचा

Sañjaya thưa: Tâu đại vương, con trai của người—vượt qua hai cung thủ kiệt xuất là Kṛṣṇa và Pārtha (Arjuna)—đã xông thẳng lên tuyến đầu và đối diện ngay trước mặt Kṛṣṇa mắt như hoa sen. Khoảnh khắc ấy nêu bật sự táo bạo của một chiến binh, nhưng cũng gợi lên căng thẳng đạo lý khi đối đầu với người đánh xe–bậc dẫn đạo, hiện thân của mưu lược tiết chế và lời khuyên theo dharma giữa bạo lực.

Verse 39

ततः सर्वेषु सैन्येषु वादित्राणि प्रहृष्टवत्‌ । प्रावाद्यन्त व्यतिक्रान्ते तव पुत्रे धनंजयम्‌,तदनन्तर आपका पुत्र दुर्योधन जब अर्जुनको भी लाँधकर आगे बढ़ गया, तब सारी सेनाओंमें हर्षपूर्ण बाजे बजने लगे

Sañjaya thưa: Bấy giờ, khắp các đạo quân, nhạc khí vang lên rộn rã như mừng hội. Bởi con trai của người đã lao lên phía trước, vượt cả Dhanañjaya (Arjuna). Khoảnh khắc ấy đánh dấu niềm hân hoan của quân Kaurava trước bước tiến táo bạo của Duryodhana, cho thấy tiếng ồn chiến trận có thể biến một động tác chiến thuật thành chiến thắng tâm lý—đạo lý trong mắt binh sĩ nhanh đến nhường nào.

Verse 40

सिंहनादरवाश्वासन्‌ शड्खशब्दविमिश्रिता: । दृष्टवा दुर्योधन तत्र कृष्णयो: प्रमुखे स्थितम्‌,दुर्योधनको वहाँ श्रीकृष्ण और अर्जुनके सामने खड़ा देख शंखोंकी ध्वनिसे मिले हुए सिंहनादके शब्द सब ओर गूँजने लगे

Sañjaya thưa: Khi họ thấy Duryodhana đứng đó ở ngay tuyến đầu, đối diện Kṛṣṇa và Arjuna, chiến địa vang dậy bốn bề tiếng gầm như sư tử hòa lẫn tiếng tù và ốc—một làn sóng tự tin và thách thức bùng lên, khi cuộc đối đầu siết chặt quanh các bậc thủ lĩnh.

Verse 41

ये च ते सिन्धुराजस्य गोप्तार: पावकोपमा: । ते प्राह्ष्पन्त समरे दृष्ट्‌वा पुत्र॑ं तव प्रभो

Sañjaya thưa: “Và những người hộ vệ của vua Sindhu—các dũng sĩ rực cháy như lửa—đã tràn đầy hoan hỷ trên chiến địa khi thấy con trai của người đứng vững. Niềm vui ấy phản chiếu sự tự tin và trung thành được khơi lại giữa hiểm nguy, khi các bậc bảo hộ tụ hội quanh một thủ lĩnh kiên định trong chiến tranh.”

Verse 42

दृष्टवा दुर्योधन कृष्णो व्यतिक्रान्तं सहानुगम्‌ । अब्रवीदर्जुनं राजन्‌ प्राप्तकालमिदं वच:,राजन! सेवकोंसहित दुर्योधन सबको लाँधचकर सामने आ गया--यह देखकर श्रीकृष्णने अर्जुनसे यह समयोचित बात कही

Sañjaya thưa: Thấy Duryodhana cùng đoàn tùy tùng đã vượt lên và tiến thẳng ra phía trước, Kṛṣṇa liền nói với Arjuna, tâu Đại vương, bằng những lời hợp thời—như báo rằng giờ phút này đòi hỏi một quyết định dứt khoát theo đúng bổn phận giữa sức ép của chiến trận.

Verse 86

विमुक्तौ ज्वलनस्पर्शान्मकरास्याज्ञषाविव । शत्रुओंको संतप्त करनेवाले वे दोनों महात्मा श्रीकृष्ण और अर्जुन अग्निके समान दाहक स्पर्शवाले मगरके मुखसे छूटे हुए दो मत्स्योंके समान अस्त्र-शस्त्रोंकी बाधाओं तथा संकटोंसे मुक्त दिखायी दे रहे थे

Sañjaya thưa: Hai bậc đại hùng tâm lớn—Śrī Kṛṣṇa và Arjuna—hiện ra như đã thoát khỏi mọi ngăn trở của binh khí và khỏi hiểm nạn, tựa hai con cá được thả khỏi hàm makara. Chạm đến họ như chạm lửa, thiêu đốt kẻ thù; họ bước ra nguyên vẹn khỏi những nguy cơ vốn muốn trói buộc và nuốt chửng.

Verse 101

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि दुर्योधनागमे एकाधिकशततमो<ध्याय:

Sañjaya thưa: Như vậy, trong Mahābhārata tôn kính, thuộc Drona Parva—cụ thể là phần nói về việc giết Jayadratha—đây là đoạn kết của chương thứ một trăm lẻ một, thuật việc Duryodhana xuất hiện. Lời kết chương báo hiệu một bước chuyển của thiên truyện chiến tranh, khép lại một hồi xoay quanh báo thù và sức nặng đạo lý của lời thề cùng hệ quả trên chiến địa.