Shloka 35
Adhyāya 92: Irāvanta-śoka, punaḥ-pravṛttiḥ saṅgrāmasya
Arjuna’s grief and the battle’s renewed intensity
अर्जुनेन हतै: संख्ये तथा भारत राजभि: । प्रबभौ वसुधा घोरा तत्र तत्र विशाम्पते,भारत! प्रजानाथ! जहाँ-तहाँ अर्जुनके द्वारा युद्धमें मारे गये राजाओंसे भरी हुई वह रणभूमि बड़ी भयानक जान पड़ती थी
sañjaya uvāca | arjunena hataiḥ saṅkhye tathā bhārata rājabhiḥ | prababhau vasudhā ghorā tatra tatra viśāmpate bhārata prajānātha ||
Sañjaya nói: “Hỡi Bhārata, bậc chúa của muôn dân, đấng trị vì loài người—khắp chiến địa, chỗ này chỗ kia, mặt đất hiện ra ghê rợn, rải đầy những vị vua đã ngã xuống trong cơn xung sát, bị Arjuna và các dũng tướng hoàng gia khác hạ sát. Cảnh tượng ấy phơi bày cái giá khủng khiếp của cuộc tranh chiến của hàng kṣatriya: danh tiếng và bổn phận được theo đuổi giữa sự tàn phá lan tràn.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the grim ethical reality of war: even when fought under kṣatriya duty, the battlefield becomes a dreadful witness to mass death. It implicitly challenges the listener—especially a king responsible for his people—to confront the human cost behind claims of honor and victory.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the battlefield looked terrifying, covered in many places with kings slain—especially by Arjuna, along with other royal fighters—emphasizing the scale of carnage during the Kurukṣetra war.