Shloka 33
Adhyāya 92: Irāvanta-śoka, punaḥ-pravṛttiḥ saṅgrāmasya
Arjuna’s grief and the battle’s renewed intensity
पतड्धिस्तुरगै राजन् समास्तीर्यत मेदिनी
sañjaya uvāca | patadbhis turagai rājan samāstīryata medinī |
Sañjaya nói: Tâu Đại vương, mặt đất như thể bị trải kín bởi những con ngựa đã ngã xuống. Nền chiến địa phủ đầy thân xác chúng—con thì thè lưỡi, con thì thở dốc kéo dài, con thì phát ra những tiếng rên mơ hồ, và nhiều con đã tắt hẳn sinh khí. Vì thế, hỡi bậc nhất trong loài người, trái đất mang một vẻ huy hoàng kỳ dị mà ghê rợn, bị phủ lên bởi những con ngựa đủ hình dạng—một hình ảnh nhấn mạnh cái giá đau đớn của chiến tranh và gánh nặng đạo lý mà kẻ chọn nó phải mang.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse offers a stark ethical reminder: war, even when entered under claims of duty, inevitably produces widespread suffering and death. By dwelling on the dying and dead animals, the narration highlights the moral gravity of violence and the inescapable cost that accompanies adharma-driven conflict.
Sañjaya describes the battlefield to Dhṛtarāṣṭra: the ground is covered with fallen horses, some still struggling for breath and some already dead, creating a dreadful, uncanny ‘splendour’ of the earth layered with bodies.