Shloka 61
अध्याय ८० — मध्यंदिन-रणवृत्तान्तः
Yudhiṣṭhira–Śrutāyu encounter; Cekitāna–Gautama clash; Abhimanyu pressure; Arjuna’s redeployment
न संवारयितुं शक्ता तव सेना जनाधिप । मदमूर्च्छान्वितात्मा वै प्रमदेवाध्वनि स्थिता
na saṃvārayituṃ śaktā tava senā janādhipa | mada-mūrcchānvita-ātmā vai pramadevādhvani sthitā ||
Sañjaya nói: Hỡi bậc thống trị loài người, quân đội của ngài không thể cản họ lại. Bị men say và cơn mê lấn át, họ đứng giữa đường như một người đàn bà bất cẩn—không sao ngăn nổi các chiến binh đang lao tới. Câu kệ nhấn mạnh rằng khi kỷ luật và sự tỉnh táo mất đi, ngay cả một đạo quân lớn cũng chỉ còn là vật cản thụ động, chứ không còn là lực lượng che chở trên chiến trường.
संजय उवाच
Educational Q&A
An army (or any collective) collapses in effectiveness when overcome by ‘mada’ (reckless arrogance/intoxication) and ‘mūrcchā’ (stupor/confusion). The ethical implication is that leadership and dharma in conflict require steadiness, alertness, and self-control; without these, strength becomes useless.
Sañjaya reports to the king that the Kaurava host could not restrain the advancing fighters. The army, mentally overwhelmed, stood inert in the path—likened to a stupefied, heedless woman—signaling a breakdown of order and resistance at that moment in the battle.