Shloka 64
भीष्मस्य भीमसेन-निरोधः
Bhīṣma checks Bhīmasena; matched engagements intensify
इस प्रकार श्रीमहाभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत भीष्मवधपर्वमें चौथे दिनका युद्धविरामविषयक चौसठवाँ अध्याय पूरा हुआ,ऋषयो देवगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगा: । पिशाचा मानुषाश्वैव मृगपक्षिसरीसूपा:
ṛṣayo devagandharvā yakṣarākṣasapannagāḥ | piśācā mānuṣāś caiva mṛgapakṣisarīsṛpāḥ ||
Sañjaya nói tiếp rằng sự chấn động của cuộc chiến này lan tới muôn loài: các bậc hiền triết, chư thiên Gandharva, Yakṣa và Rākṣasa, các loài mang dáng rắn như Nāga, các Piśāca, cùng loài người—lại còn thú rừng, chim chóc và những sinh vật bò trườn nhỏ bé. Câu kệ nhấn mạnh: biến loạn của chiến tranh không chỉ thuộc về vua chúa và chiến binh, mà còn vang dội khắp trật tự đạo lý và vũ trụ, khiến mọi hạng hữu tình đều phải chú mục, như một lời nhắc về hậu quả phổ quát của adharma và bạo lực.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the universality of moral consequence: war and adharma disturb not only human society but the wider cosmos, drawing the attention (and suffering) of sages, celestial beings, spirits, and all living creatures.
Sañjaya enumerates various classes of beings—divine, semi-divine, human, and animal—indicating the breadth of those present as witnesses or impacted by the events surrounding the Kurukṣetra war and its developments.