Shloka 31
भीमसेनस्य गदायुद्ध-प्रभावः
The Battlefield Impact of Bhīmasena’s Mace Combat
आर्य! भरतनन्दन! भूपाल! उस रणभूमिमें गिरे हुए उद्दधीप्त परिघ, मुदगर, प्रास, भिन्दिपाल, खड़्ग, फरसे, तीखे तोमर, सुवर्णमय कवच, ध्वज, ढाल, सोनेके डंडोंसे विभूषित छत्र, व्यजन, चाबुक, जोते, कोड़े और अंकुश ढेर-के-ढेर बिखरे दिखायी देते थे
sañjaya uvāca — ārya! bharatanandana! bhūpāla! tasmin raṇabhūmau patitāni uddīptaparigha-mudgara-prāsa-bhindipāla-khaḍga-paraśu-tīkṣṇa-tomara-svarṇamaya-kavaca-dhvaja-ḍhāla-svarṇadaṇḍa-vibhūṣita-chattra-vyajana-cābuka-yuga-koḍa-aṅkuśāḥ śastrāṇi ca bahudhā rāśi-rāśi vikirṇāni dṛśyante sma.
Sañjaya thưa: “Hỡi bậc cao quý, hỡi hậu duệ Bharata, hỡi Đại vương! Trên chiến địa ấy có từng đống, từng đống vũ khí và đồ nghi trượng vương giả đã rơi rụng—chùy sắt đỏ rực, maces, giáo, bhindipāla, gươm, rìu, tomaras sắc nhọn, áo giáp vàng, cờ xí, khiên, lọng có cán bọc vàng, quạt, roi, ách, dây quất và gậy thúc—rải khắp mọi nơi.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the aftermath of battle: instruments of power and royal splendor—weapons, armor, banners, parasols—lie fallen and scattered. It implicitly points to the impermanence of worldly glory and the heavy cost of kṣatriya warfare, inviting reflection on dharma amid violence.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra what he ‘sees’ on the battlefield: heaps of dropped weapons and royal equipment strewn across the ground, conveying the scale and intensity of the fighting.