Shloka 32
प्रतोदानां च योक्त्राणां कशानां चैव मारिष । राशय: स्मात्र दृश्यन्ते विनिकीर्णा रणक्षितौ,आर्य! भरतनन्दन! भूपाल! उस रणभूमिमें गिरे हुए उद्दधीप्त परिघ, मुदगर, प्रास, भिन्दिपाल, खड़्ग, फरसे, तीखे तोमर, सुवर्णमय कवच, ध्वज, ढाल, सोनेके डंडोंसे विभूषित छत्र, व्यजन, चाबुक, जोते, कोड़े और अंकुश ढेर-के-ढेर बिखरे दिखायी देते थे
sañjaya uvāca | pratodānāṃ ca yoktrāṇāṃ kaśānāṃ caiva māriṣa | rāśayaḥ smātra dṛśyante vinikīrṇā raṇakṣitau ||
Sañjaya thưa: “Bạch bậc đáng kính, trên chiến địa ấy có thể thấy những đống gậy thúc, dây cương và roi vọt rải rác khắp nơi.” Cảnh tượng ấy cho thấy chiến tranh hạ thấp cả những dụng cụ của sự điều khiển và kỷ cương thành đồ bỏ, phơi bày sự sụp đổ của trật tự thường nhật giữa cơn hỗn loạn thể xác lẫn đạo lý của giao tranh.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dehumanizing aftermath of war: even tools meant for guidance and restraint (reins, goads, whips) lie discarded, suggesting that in violent conflict ordinary order and self-control collapse—inviting reflection on dharma and the cost of adharma.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra what he ‘sees’ on the battlefield: piles of driving and controlling implements—goads, reins, and whips—strewn across the war-ground, part of a broader visual catalogue of the field after intense fighting.