Shloka 30
भीमसेनस्य गदायुद्ध-प्रभावः
The Battlefield Impact of Bhīmasena’s Mace Combat
परश्वधानां तीक्ष्णानां तोमराणां च भारत । वर्मणां चापविद्धानां काज्चनानां च भूमिप,आर्य! भरतनन्दन! भूपाल! उस रणभूमिमें गिरे हुए उद्दधीप्त परिघ, मुदगर, प्रास, भिन्दिपाल, खड़्ग, फरसे, तीखे तोमर, सुवर्णमय कवच, ध्वज, ढाल, सोनेके डंडोंसे विभूषित छत्र, व्यजन, चाबुक, जोते, कोड़े और अंकुश ढेर-के-ढेर बिखरे दिखायी देते थे
sañjaya uvāca |
paraśvadhānāṃ tīkṣṇānāṃ tomarāṇāṃ ca bhārata |
varmaṇāṃ cāpaviddhānāṃ kāñcanānāṃ ca bhūmipa ||
Sañjaya thưa: “Hỡi Bharata, hỡi Đại vương, trên chiến địa ấy người ta thấy từng đống rìu chiến sắc bén và tomaras (lao phóng), cùng những áo giáp vàng bị quăng bỏ, bị hất xuống—nằm rải rác giữa đống hoang tàn của chiến tranh. Cảnh tượng ấy phơi bày cái giá khủng khiếp của cuộc xung đột kṣatriya: khi dharma bị theo đuổi bằng bạo lực, cả vũ khí lẫn trang sức huy hoàng cũng hóa thành phế tích.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the grim reality of war: even precious, golden armour and formidable weapons end up discarded on the ground. It implicitly contrasts worldly splendour with the impermanence and suffering produced by conflict, inviting reflection on the ethical weight of kṣatriya warfare.
Sanjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra what is visible on the battlefield: heaps of sharp axes and javelins, along with golden armours that have been thrown down, indicating intense fighting and the scattering of arms and equipment amid the carnage.