Shloka 61
स्थितिं धर्मे परां दृष्टवा भीष्मस्यामिततेजस: । तदनन्तर विभिन्न जनपदोंके स्वामी नरेशगण अमिततेजस्वी भीष्मकी यह धर्मविषयक उत्तम निष्ठा देखकर बड़े विस्मित हुए || ६० है ।।
sañjaya uvāca | sthitiṃ dharme parāṃ dṛṣṭvā bhīṣmasyāmitatejasaḥ | tadanantaraṃ bhinnajanapadānāṃ svāmino nareśā amitatejasvinaḥ bhīṣmasya dharmaviṣayakām uttamāṃ niṣṭhāṃ dṛṣṭvā mahad vismitā abhavan | upadhānaṃ tato dattvā pituḥ te manujeśvarāḥ, rājan, tava pitṛtulyaṃ bhīṣmaṃ | te nareśāḥ pāṇḍavāś ca mahārathāḥ kauravāś ca sarve ekasāthaṃ sundare bāṇaśayye śayānaṃ mahātmānaṃ bhīṣmaṃ upasaṃgamya praṇamya trir pradakṣiṇaṃ cakruḥ | sarvataś ca bhīṣmasya rakṣāvyavasthāṃ kṛtvā sarve vīrāḥ svaśibirāṇi jagmuḥ | te atyantam āturā api bhīṣmam eva cintayantaḥ āsan | sāyaṃkāle rudhireṇa liptāḥ te sarve nivasasthānaṃ gatāḥ |
Sañjaya nói: Thấy Bhīṣma oai quang vô lượng giữ vững dharma ở mức tối thượng, các vị vua—chúa tể nhiều xứ—đều kinh ngạc trước chí hướng cao quý ấy. Rồi, tâu Đại vương, sau khi đặt gối cho Bhīṣma như bậc cha già của ngài, các vua ấy cùng với Pāṇḍava và các đại xa chiến binh Kaurava đồng loạt đến gần Bhīṣma đại hồn, đang nằm trên giường tên đẹp đẽ. Họ cúi lạy, đi nhiễu quanh ba vòng, và sắp đặt việc bảo vệ ngài từ mọi phía. Sau đó, các dũng sĩ trở về trại mình—dẫu lòng bồn chồn đau xót, tâm trí vẫn chỉ hướng về Bhīṣma. Đến chiều, ai nấy mình đầy máu, đều trở lại nơi trú ngụ.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in the midst of war, dharma is recognized through steadfastness, self-control, and integrity. Bhishma’s unwavering commitment to dharma commands reverence from both sides, showing that moral authority can transcend factional conflict.
After witnessing Bhishma’s supreme dharmic resolve while he lies on the bed of arrows, the assembled kings—along with both Pandavas and Kaurava warriors—approach him, offer salutations, circumambulate him three times, arrange guards for his protection, and then return to their camps, still mentally preoccupied with Bhishma.