Shloka 57
शध्वान: काकाश्च गृध्राश्च वृका गोमायुभि: सह | प्रणेदुर्भक्ष्यमासाद्य विकृताश्च मृगद्धिजा:,कुत्ते, कौए, गीध, भेड़िये तथा गीदड़ आदि विकराल पशु-पक्षी वहाँ अपना आहार पाकर हर्षनाद करने लगे
śaśvānāḥ kākaś ca gṛdhrāś ca vṛkā gomāyubhiḥ saha | praṇedur bhakṣyam āsādya vikṛtāś ca mṛgadvijāḥ ||
Sañjaya nói: Chó rừng, quạ, kền kền, sói và linh cẩu—cùng những loài thú dữ và chim chóc ghê rợn khác—khi đã gặp được mồi, liền cất lên những tiếng kêu khàn khốc đầy hả hê. Chiến trường rải rác người ngã xuống trở thành bữa tiệc của loài ăn xác, một điềm lạnh lẽo về sự suy đồi đạo lý và khổ đau mà chiến tranh phóng thích.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical cost of war: when humans abandon restraint and dharma, the battlefield turns into a place where death is normalized—so much so that scavengers rejoice. It functions as a moral warning that violence degrades the world and invites inauspiciousness.
Sañjaya describes ominous battlefield sights: scavenging animals and birds (jackals, crows, vultures, wolves, hyenas) find carrion and cry out loudly, suggesting heavy slaughter and foreboding consequences in the Kurukṣetra war.