Shloka 34
भीष्मरथाभिमुख्यं — Arjuna’s advance with Śikhaṇḍin; Duḥśāsana’s interception
अस्थिसंघातसम्बाधा केशशैवलशाद्वला । रथद्गदा शरावर्ता हयमीना दुरासदा
sañjaya uvāca |
asthisaṅghātasambādhā keśaśaivalśādvalā |
rathadgādā śarāvartā hayamīnā durāsadā ||
Sañjaya thưa: “Dòng sông ghê rợn ấy nghẽn đặc những đống xương như khối đá. Tóc trên mặt sông trông như rong rêu và cỏ. Chiến xa và chùy tựa như những vũng nước, mũi tên như những xoáy lốc, còn ngựa như cá trong lòng sông—khiến nó hiểm trở, khó băng qua.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses a stark metaphor—war as a river filled with bones, hair, weapons, and horses—to highlight the horrific cost of violence and the moral peril of conflict, urging reflection on dharma and the human consequences of battle.
Sañjaya continues his vivid report of the Kurukṣetra war to Dhṛtarāṣṭra, portraying the battlefield as a terrifying river that is difficult to cross, emphasizing the chaos and carnage of the fighting.