Shloka 31
Adhyāya 90: Babhruvāhana’s Reception and the Commencement of Yudhiṣṭhira’s Aśvamedha
उज्छमप्राप्तवानेव ब्राह्मण: क्षुच्छूमान्वित: । स तथैव क्षुधाविष्ट: सार्ध परिजनेन ह
uccham aprāptavān eva brāhmaṇaḥ kṣucchūmān vitaḥ | sa tathaiva kṣudhāviṣṭaḥ sārdha-parijanena ha kṣapayāmāsa taṃ kālaṃ kṛcchra-prāṇo dvijottamaḥ |
Nakula nói: “Vị Bà-la-môn ấy, bị đói khát và nắng nóng thiêu đốt dày vò, vẫn không kiếm được dù chỉ chút đồ ăn thừa. Dẫu bị cơn đói hành hạ và kiệt sức vì nhọc nhằn, ông không tìm thấy lấy một hạt lương thực. Vì thế, cùng với tất cả những người nương tựa mình, ông chịu đựng quãng thời gian ấy trong cảnh thiếu thốn như vậy, chỉ vừa đủ giữ mạng bằng muôn phần khó nhọc.”
नकुल उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic endurance: even when reduced to seeking mere scraps and finding none, the virtuous person bears hardship without abandoning restraint or duty, sustaining life with difficulty but without ethical collapse.
Nakula describes a Brahmin undergoing severe deprivation—afflicted by heat and hunger, unable to obtain even leftover food—who nevertheless passes the time together with his dependents, barely maintaining life through extreme hardship.