Shloka 5
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
ततः प्रलीने सर्वस्मिन् भूते स्थावरजड्मे । स्मृतिमन्तस्तदा धीरा न लीयन्ते कदाचन,इस प्रकार सम्पूर्ण चराचर भूतोंका लय हो जानेपर भी स्मरणशक्तिसे सम्पन्न धीर-हृदय योगी पुरुष कभी नहीं लीन होते
tataḥ pralīne sarvasmin bhūte sthāvara-jaḍe | smṛtimantaḥ tadā dhīrā na līyante kadācana ||
Vāyu nói: “Khi mọi loài—hữu động và vô động, cả những gì trơ lì—đều đã tan rã, thì các bậc hiền triết kiên định, được phú cho năng lực ghi nhớ chân thật, chẳng bao giờ bị tan vào hư vô. Dẫu giữa thời đại hoại diệt, vị du-già có tâm thức neo vững trong niệm và trí phân biệt vẫn không bị cuốn trôi theo số phận của kiếp hữu thân.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Even when the cosmos undergoes dissolution (pralaya), the truly steady yogin—endowed with smṛti (clear recollection/mindful awareness) and firmness of understanding—does not ‘dissolve’ in the sense of losing awakened consciousness. The verse elevates inner steadiness and remembrance as safeguards against existential collapse.
Vāyudeva is instructing about the nature of dissolution and spiritual stability: while all beings, including the immovable and inert, merge back at pralaya, certain realized, composed practitioners remain unaffected—signaling a teaching on yogic attainment and transcendence of cosmic cycles.