Shloka 2036
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
अधिभूतं ततो रूपं सूर्यस्तत्राधिदेवतम् । तीसरे भूतका नाम है तेज। नेत्र उसका अध्यात्म, रूप उसका अधिभूत और सूर्य उसका अधिदैवत कहा जाता है
adhibhūtaṃ tato rūpaṃ sūryas tatrādhidaivatam |
Thần Vāyu nói: “Tiếp theo, về ‘adhibhūta’ (phần thuộc yếu tố/ngoại cảnh) thì đó là sắc tướng (rūpa); và về ‘adhidaivata’ (nguyên lý thần linh chủ quản) ở đó thì là Mặt Trời. Vì vậy, đối với yếu tố thứ ba—tejas (quang hỏa)—mắt được dạy là ‘adhyātma’ (cơ sở nội tại), sắc tướng là ‘adhibhūta’ (đối cảnh), và Mặt Trời là ‘adhidaivata’ (đấng điều ngự thần linh).”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
It maps experience across three levels: the inner basis (adhyātma: the eye), the objective field (adhibhūta: form), and the presiding divine regulator (adhidaivata: the Sun) for the element tejas, showing how perception is ethically and metaphysically ordered rather than random.
Vāyu-deva is instructing by enumerating correspondences between elements, sense-faculties, their objects, and their presiding deities—here identifying form as the object-side and the Sun as the divine presider in relation to sight and tejas.