Shloka 10
Nārada’s Exempla of Tapas and Assurance to Dhṛtarāṣṭra (नारदोपदेशः—तपःसिद्ध्युदाहरणम्)
प्रभो! उन आश्रमोंमें जहाँ-तहाँ मृगोंके झुंड निर्भय एवं शान्तचित्त होकर आरामसे बैठे थे। पक्षियोंके समुदाय नि:शंक होकर उच्च स्वरसे कलरव करते थे ।।
Vaśampāyana uvāca: prabho! teṣv āśrameṣu yatra-tatra mṛgāṇāṃ jhaṇḍāni nirbhayāni śāntacittāni ca viśrāntāni āsan; pakṣi-saṃghāś ca niḥśaṅkāḥ uccaiḥ svaraiḥ kalaravaṃ kurvanti sma. kekābhi-nīlakaṇṭhānāṃ mayūrāṇāṃ madhuraiḥ kekāravaiḥ, dātyūhānāṃ ca kūjitaiḥ, kokilānāṃ kuhūravaiḥ—sukhaiḥ śruti-mano-haraiḥ—sarvatra dhvaniḥ pravartate sma; kvacit svādhyāya-śīlānāṃ brāhmaṇānāṃ veda-mantrāṇāṃ gambhīra-ghoṣaḥ pratidhvanati sma; etaiḥ sarvaiḥ kāraṇaiḥ teṣām āśramāṇāṃ śobhā vardhitā, phala-mūlāhārair mahāpuruṣaiś ca te āśramāḥ suśobhitāḥ.
Vaiśampāyana nói: “Tâu chúa công, trong những ẩn viện ấy, từng đàn nai ngồi nghỉ rải rác—không sợ hãi, tâm trí an hòa, thong dong tự tại. Từng bầy chim, không chút ngờ vực, cất tiếng kêu vang. Tiếng kêu ngọt của chim công cổ xanh thẫm, tiếng gù êm của loài chim dātyūha, và tiếng ‘kuhū-kuhū’ của chim cu gáy vang khắp nơi—êm dịu, quyến rũ cả tai lẫn lòng. Ở vài chỗ, âm vang trầm hùng của các thần chú Veda, do những brāhmaṇa chuyên cần tự học tụng đọc, vọng lên. Nhờ tất cả những âm thanh ấy, vẻ đẹp của các ẩn viện càng thêm rực rỡ; và các āśrama sáng lên bởi những bậc đại nhân sống bằng trái cây và rễ củ.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical ideal of āśrama-dharma: a life of restraint, study, and non-violence that creates an atmosphere where even wild creatures feel safe. The harmony of nature and Vedic recitation symbolizes inner peace and disciplined living after the turmoil of war.
Vaiśampāyana describes the forest hermitages: deer resting without fear, birds calling freely, and the soundscape filled with peacocks, dātyūhas, cuckoos, and the deep chanting of Vedic mantras by brāhmaṇas devoted to daily recitation. The āśramas are portrayed as radiant with ascetics living on fruits and roots.