Shloka 4
Taḍāga-Phala and Vṛkṣāropaṇa
Merit of Ponds and Tree-Planting
प्रजानाथ! तब विप्ररूपधारी सूर्यने हाथ जोड़ प्रणाम करके मधुर वाणीद्वारा यों कहा -- ३ || चलं॑ निमित्तं विप्रर्षे सदा सूर्यस्य गच्छत: । कथं चल भेत्स्यसि त्वं सदा यान्तं दिवाकरम्
Prajānātha! tataḥ viprarūpadhārī sūryaḥ hastāñjalinā praṇamya madhurayā vāṇyā evaṃ uvāca — calaṃ nimittaṃ viprarṣe sadā sūryasya gacchataḥ | kathaṃ calaṃ bhetsyasi tvaṃ sadā yāntaṃ divākaram ||
“Ô đấng chúa tể muôn loài! Thần Mặt Trời, mang hình một bà-la-môn, chắp tay đảnh lễ và dịu giọng nói: ‘Hỡi bậc bà-la-môn tiên tri, mục tiêu của ngài là vật đang chuyển động, mà Mặt Trời cũng luôn vận hành không ngừng. Vậy ngài sẽ xuyên trúng một dấu đích đổi dời—sẽ đánh trúng Mặt Trời, kẻ luôn tiến bước trên đường trời—bằng cách nào?’”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the challenge of pursuing a goal that is inherently unstable or constantly changing. Ethically, it cautions against overconfidence and invites discernment: one must recognize the nature of the objective and cultivate the steadiness, method, and humility required to meet a difficult task—especially when the ‘target’ is as relentless as time and the Sun’s motion.
Bhishma narrates that the Sun, disguised as a brahmin, respectfully addresses a brahmin-seer and questions the feasibility of his aim: since the Sun is always moving, how can the sage hope to pierce such a shifting target? The speech functions as a test and a probing challenge within the story’s dialogue.