Shloka 3

Taḍāga-Phala and Vṛkṣāropaṇa

Merit of Ponds and Tree-Planting

Devanagari script

ततः सूर्यो मधुरया वाचा तमिदमत्रवीत्‌ | कृताञ्जलि्-प्ररूपी प्रणम्यैनं विशाम्पते

Transliteration

tataḥ sūryo madhurayā vācā tam idam atravīt | kṛtāñjali-prarūpī praṇamya enaṃ viśāmpate ||

Translation

Bhīṣma nói: Bấy giờ Thần Mặt Trời, với lời lẽ dịu dàng, đã nói với ngài như sau—chắp tay cung kính, cúi mình đảnh lễ, hỡi bậc chúa của muôn dân.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्ययम्

• सूर्यः: the Sun (god)
• सूर्यः: Karta
• Type: Noun
• Root: सूर्य
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• मधुरया: with sweet (pleasant)
• मधुरया: Karana
• Type: Adjective
• Root: मधुर
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्

• वाचा: speech, words
• वाचा: Karana
• Type: Noun
• Root: वाच्
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्

• तम्: him
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• इदम्: this
• इदम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: इदम्
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र
• Form: अव्ययम्

• अवीत्: said, spoke
• Type: Verb
• Root: ब्रू (वच्)
• Form: लुङ् (अorist), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• कृताञ्जलि-प्ररूपी: having the form/appearance of one with joined palms (with folded hands)
• कृताञ्जलि-प्ररूपी: Karta
• Type: Adjective
• Root: कृताञ्जलि-प्ररूपिन्
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• प्रणम्य: having bowed, after saluting
• Type: Verb
• Root: प्र-नम्
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्यय-भावः

• एनम्: this one; him
• एनम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (एन्-आदेशः)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• विशाम्: of the people, of the subjects
• Type: Noun
• Root: विश्
• Form: स्त्रीलिङ्गः, षष्ठी, बहुवचनम्

• पते: O lord
• Type: Noun
• Root: पति
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन, एकवचनम्

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• Surya (Sun-god)
• viśāmpati (lord of the people—honorific addressee)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse foregrounds ethical communication and humility: even a powerful divine figure (Surya) speaks with gentleness and approaches with folded hands and a bow, modeling respectful conduct and the dharmic ideal of courteous speech.

What is happening in the narrative?

Bhishma narrates a moment where Surya begins a discourse. The Sun-god respectfully approaches the person addressed (called 'viśāmpati', lord of the people) and then speaks, marking the start of divine instruction or counsel.