Shloka 44
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
(भत्रिरुवाच न जातु काम: कामनामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ।।
atrir uvāca—na jātu kāmaḥ kāmānām upabhogena śāmyati | haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate || jagadagnir uvāca—pratigrahe saṃyamo vai tapo dhārayate dhruvam | tad dhanaṃ brāhmaṇasyeha lubhyamānasya visravet ||
Atri nói: Dục vọng không bao giờ thật sự lắng dịu bởi việc hưởng thụ những đối tượng của dục vọng; như lửa được đổ thêm bơ sữa, nó chỉ bùng cháy mạnh hơn. Jagadagni nói: Nhờ không nhận lễ vật, một brāhmaṇa chắc chắn giữ được sự tự chế và bảo toàn khổ hạnh (tapas). Khổ hạnh chính là của cải chân thật của brāhmaṇa ở đời này; nhưng kẻ tham lam của cải thế tục thì của cải tapas ấy sẽ rò rỉ, tiêu tan và mất sạch.
विश्वामित्र उवाच
Educational Q&A
Indulgence does not extinguish desire; it intensifies it, like fire growing when fed with ghee. Therefore, restraint—especially a brāhmaṇa’s restraint from accepting gifts and from greed—is presented as essential to preserve tapas, which is declared to be the brāhmaṇa’s true wealth.
Within a didactic sequence of teachings in Anuśāsana-parvan, sages’ voices are cited: Atri offers a moral analogy about desire, and Jagadagni follows with a rule of conduct for brāhmaṇas—warning that accepting gifts and craving worldly wealth undermines self-control and causes one’s accumulated austerity to dissipate.