Shloka 46
अनुशासनपर्व अध्याय ९३ — तपस्, सदोपवास, विघसाशन, अतिथिप्रियता
Austerity, regulated fasting, residual-eating, and hospitality
सम्भोजनी नाम पिशाचदक्षिणा सा नैव देवान् न पितृनुपैति । इहैव सा भ्राम्यति हीनपुण्या शालान्तरे गौरिव नष्टवत्सा
sambhojanī nāma piśāca-dakṣiṇā sā naiva devān na pitṝn upaiti | ihaiva sā bhrāmyati hīna-puṇyā śālāntare gaur iva naṣṭa-vatsā ||
Bhishma nói: Lễ vật thù lao (dakṣiṇā) phát sinh từ việc ăn uống qua lại—người ta dự śrāddha của nhau rồi trao nhận tiền đáp lễ—được gọi là “piśāca-dakṣiṇā”, thứ bố thí ma quái và ô uế. Nó chẳng đến được với chư thiên, cũng không đến được với các Pitṛ (tổ tiên). Không có công đức, nó chỉ lang thang ngay trong cõi này, như con bò mất nghé cứ quẩn quanh buồn bã trong chuồng; cũng vậy, khoản trao đổi ấy chỉ ở lại đây, không thể đạt tới tổ tiên.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that ritual gifts (dakṣiṇā) must be given with sincerity and proper intent; payments exchanged merely as reciprocal compensation for attending one another’s śrāddha are spiritually sterile—called piśāca-dakṣiṇā—and yield no benefit to gods or ancestors.
In his instruction on dharma and śrāddha conduct, Bhīṣma warns against a social practice of mutual feasting with give-and-take payments. He illustrates its futility with a simile: like a cow that has lost her calf and keeps circling within the cowshed, such meritless dakṣiṇā remains confined to this world and does not reach the Pitṛs.