Shloka 10
Chapter 84: Brahmā’s Counsel on Tāraka, the Search for Agni, and the Genesis of Skanda
Kārttikeya
किं च यज्ञस्य यज्ञत्वं क्व च यज्ञ: प्रतिष्ठित: । देवानामुत्तमं कि च कि च सत्रमित: परम्
kiṃ ca yajñasya yajñatvaṃ kva ca yajñaḥ pratiṣṭhitaḥ | devānām uttamaṃ kiṃ ca kiṃ ca satram itaḥ param ||
Bhīṣma nêu lên những câu hỏi sắc bén về ý nghĩa nội tại của tế lễ: Điều gì thật sự làm cho một nghi thức xứng đáng được gọi là “yajña”? Yajña đứng vững trên nền tảng nào? Đối với chư thiên, điều thiện ích tối thượng là gì? Và có pháp hành tế tự nào được xem là còn cao hơn cả điều ấy chăng? Những câu hỏi ấy hướng cuộc bàn luận rời khỏi việc hành lễ thuần hình thức, để đi vào nguyên lý và mục đích khiến nghi lễ có tính chính đáng về đạo đức và tâm linh.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharmic inquiry: ritual is not self-justifying; its true status as ‘yajña’ depends on the principle that grounds it (its pratiṣṭhā) and the highest aim it serves. It invites evaluation of sacrifice by inner essence and ethical-spiritual purpose rather than by external form alone.
In the Anuśāsana Parva’s instruction on dharma, Bhishma poses a sequence of questions to guide the listener toward a deeper understanding of sacrificial practice—what defines yajña, what supports it, what benefits the gods most, and what observance surpasses even standard sacrificial rites.