Shloka 27
Brāhmaṇa-vandana: Criteria for Veneration, Disciplined Speech, and Protective Kingship (अनुशासनपर्व, अध्याय ८)
भूय: स्यादुभयं दत्तं ब्राह्मणाद् यदकोपनात् । कुर्यादुभयत: शेषं दत्तशेषं न शेषयेत्
bhūyaḥ syād ubhayaṁ dattaṁ brāhmaṇād yad akopanāt | kuryād ubhayataḥ śeṣaṁ dattaśeṣaṁ na śeṣayet ||
Bhīṣma nói: “Lại nữa, điều phát ra từ một Bà-la-môn không sân hận sẽ trở nên hiệu lực gấp bội. Khi sức nóng (tejas) và khổ hạnh (tapas) được tung ra từ cả hai phía, có thể vẫn còn chút dư lực; nhưng bất cứ sức nào còn lại sau khi bị một Bà-la-môn nhẫn nhục, tự chế ngự chặn đứng—nếu lại hướng vào một Bà-la-môn thật sự rực sáng—thì sẽ bật ngược và bị dập tắt hoàn toàn, không còn sót một mảy. Ý nghĩa đạo đức là: kṣānti (nhẫn nhục) và akrodha (không sân) nơi Bà-la-môn làm tiêu tan sự công kích; còn sức lực do sân hận thúc đẩy, nhất là khi quay vào bậc chân quang, sẽ tự hủy diệt.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Anger-driven power is self-defeating: a Brahmin’s calm forbearance (akrodha, kṣānti) neutralizes hostile tejas/tapas, and any residual aggressive force, when turned against true spiritual brilliance, rebounds and is completely destroyed. The verse elevates self-control over retaliatory fury.
Bhishma is instructing on the dynamics of spiritual and moral power between social orders: the Kshatriya’s aggressive ‘fire’ (tejas/tapas used as force) is checked by a patient Brahmin; if the Kshatriya then tries to use what remains against a truly radiant Brahmin, that force is repelled and extinguished entirely.