Shloka 41
गोप्रदानगुणाः तथा कपिलागोविधानम्
Merits of Cow-Gift and the Origin-Account of Kapilā Cows
अन्तर्ज्ाता: सक्रयज्ञानलब्धा: प्राणै: क्रीतास्तेजसा यौतकाश्न । कृच्छोत्सृष्टा: पोषणाभ्यागताश्न द्वारैरेतैगोविशेषा: प्रशस्ता:
antarjātāḥ sakrayajñānalabdhāḥ prāṇaiḥ krītās tejasā yautakāś ca | kṛcchrotsṛṣṭāḥ poṣaṇābhyāgatāś ca dvārair etair goviseṣāḥ praśastāḥ ||
Bhīṣma nói: Những con bò có giá trị đặc biệt được tán dương là thích hợp để dâng tặng khi chúng đến với ta qua các con đường được thừa nhận—sinh trong nhà mình, có được nhờ tế lễ hoặc nhờ học vấn, đổi lấy bằng chính mạng sống, đoạt được bởi dũng công nơi chiến trận, nhận làm của hồi môn, được chủ thả ra vì thấy việc nuôi dưỡng là gánh nặng, hoặc những con bò tự tìm đến xin được nuôi nấng và che chở. Những nguồn gốc ấy khiến việc bố thí trở nên đáng khen theo đạo lý, vì quyền sở hữu của người cho là rõ ràng và hành động ấy nâng đỡ phúc lợi chứ không gây tổn hại.
पितामह उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma defines which cows are ethically commendable to give in charity: those acquired through clear, socially sanctioned, and non-harmful means (birth in one’s household, sacrifice/learning, life-risk exchange, valor, dowry, lawful relinquishment, or seeking refuge for sustenance). The emphasis is on rightful ownership and compassionate support, so that dāna becomes pure and dharmic.
In Anuśāsana Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma (as teacher) enumerates categories of ‘special cows’ whose provenance makes them suitable for gifting. He is guiding the listener on proper conduct in charity—especially the norms around gifting cattle, a major form of wealth and welfare in the epic’s social world.