Shloka 38
गोप्रदानगुणाः तथा कपिलागोविधानम्
Merits of Cow-Gift and the Origin-Account of Kapilā Cows
न त्वेवासां दानमात्र प्रशस्तं पात्र कालो गोविशेषो विधिकश्ष । कालज्ञानं विप्र गवान्तरं हि दुःखं ज्ञातुं पावकादित्यभूतम्
Pitāmaha uvāca: na tvevāsāṁ dānamātraṁ praśastaṁ pātraḥ kālo goviśeṣo vidhikaś ca | kālajñānaṁ vipra gavāntaraṁ hi duḥkhaṁ jñātuṁ pāvakādityabhūtam ||
Pitāmaha nói: “Không phải chỉ riêng hành vi bố thí bò đã đáng ca ngợi. Muốn dâng tặng như vậy, phải xét đúng người thọ nhận, đúng thời, con bò có phẩm chất xứng đáng, và nghi thức đúng đắn—lại còn cần sự minh tri về thời vận. Hỡi bà-la-môn, thật khó biết được các bậc sai khác giữa những con bò, và khó nhận ra người thọ nhận rực sáng như lửa và như mặt trời.”
पितामह उवाच
Educational Q&A
Charity is not judged only by the act of giving; its ethical value depends on discernment—choosing a worthy recipient (pātra), an appropriate time (kāla), a gift of genuine quality (go-viśeṣa), and following proper procedure (vidhi).
Bhīṣma (Pitāmaha), instructing on dāna-dharma in the Anuśāsana Parva, explains to a brāhmaṇa interlocutor that go-dāna requires careful evaluation: both the relative excellence of cows and the spiritual stature of the recipient—likened to the brilliance of fire and the sun—are difficult to assess.