Shloka 15
दानफलप्रकरणम् — उपानहदानं, तिलदानं, भूमिदानं, गोदानं, अन्नदानं च
Gifts and Their Stated Results: Footwear, Sesame, Land, Cows, and Food
नाभूमिपतिना भूमिरधिष्ठेया कथंचन । नचापात्रेण वा ग्राह्मा दत्तदाने न चाचरेत्
Bhīṣma uvāca: na bhūmipatinā bhūmir adhiṣṭheyā kathaṃcana | na cāpātreṇa vā grāhyā dattadāne na cācaret | akṣayaṃ ca bhaved dattaṃ pitṛbhyaḥ tan na saṃśayaḥ | tasmāc chrāddheṣv idaṃ vidvān bhuñjataḥ śrāvayed dvijān ||
Bhīṣma nói: Người nào không phải là chủ nhân hợp pháp của một mảnh đất thì tuyệt đối không được, bằng bất cứ cách nào, chiếm hữu nó. Kẻ nhận không xứng cũng không nên nhận đất đã được ban tặng; và đất một khi đã đem bố thí thì không nên thu hồi để dùng cho riêng mình nữa. Lễ vật dâng cho tổ tiên (pitṛ) trở thành bất hoại—điều ấy không có gì nghi ngờ. Vì vậy, trong nghi lễ śrāddha, người trí nên cho các vị dvija (Bà-la-môn “hai lần sinh”) tụng đọc nguyên tắc này ngay khi nghi lễ đang được cử hành.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Respect rightful ownership and the sanctity of gifts: do not seize land without legitimate title, do not accept land if one is unqualified, and do not reclaim or use land once it has been donated—especially when given in connection with ancestral rites, whose merit is said to be imperishable.
In Bhishma’s instruction on dharma (Anuśāsana Parva), he lays down rules governing land and gifting, linking proper conduct in donations—particularly those connected with śrāddha—to enduring benefit for the ancestors and to social-legal order.