Shloka 28
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
कृतं चाप्यकृतं किंचित् कृते कर्मणि सिद्ध्यति | सुकृतं दुष्कृतं कर्म न यथार्थ प्रपद्यते
kṛtaṃ cāpy akṛtaṃ kiñcit kṛte karmaṇi siddhyati | sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ karma na yathārthaṃ prapadyate ||
Bhīṣma nói: Khi một nỗ lực mạnh mẽ hơn được khởi lên, thì ngay cả điều đã làm cũng có thể, phần nào, trở nên như chưa làm; chính nỗ lực hiện tại đầy uy lực ấy mới thành tựu và cho quả. Vì vậy, nghiệp—dù thiện hay ác—không phải lúc nào cũng trổ quả một cách thẳng băng, tương xứng hoàn toàn với điều đã làm.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma emphasizes the primacy of strong present effort (puruṣārtha): a powerful undertaking can neutralize or eclipse earlier actions, so the fruits of good or bad deeds may not manifest in a simple, one-to-one manner.
In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and moral causality. Here he explains how outcomes depend not only on past karma but also on the intensity of current initiative, which can redirect what would otherwise be expected results.