Shloka 18
च्यवन-कुशिक-संवादः
Cyavana–Kuśika Dialogue on Hospitality, Service, and Lineage Questions
क्वचिच्च कृतक: पुत्र: संग्रहादेव लक्ष्यते । न तत्र रेत: क्षेत्र वा यत्र लक्ष्येत भारत
kvacic ca kṛtakaḥ putraḥ saṃgrahād eva lakṣyate | na tatra retaḥ kṣetra vā yatra lakṣyeta bhārata ||
Bhīṣma nói: “Có trường hợp, một người con được nhận biết là ‘kṛtaka’—tức đứa con được tiếp nhận và xác lập làm con—chỉ nhờ hành vi đem về nuôi dưỡng và chính thức nhận vào nhà. Khi sự tiếp nhận đã hiển nhiên, hỡi Bhārata, thì chẳng cần viện đến ‘tinh’ hay ‘ruộng’ (tử cung) làm căn cứ; nơi ấy người ta không xét đến hạt giống hay thửa ruộng.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that in certain dharma-legal situations, social and ritual recognition of sonship can rest on formal acceptance (saṃgraha) rather than biological paternity or maternity; the ethical emphasis is on acknowledged responsibility and established status within the family order.
In the Anuśāsana Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma explains categories of sons and principles of lineage and inheritance to Yudhiṣṭhira. Here he notes that a ‘kṛtaka’ (constituted/adopted) son is identified by being taken and accepted, without requiring proof of ‘seed’ or ‘field’.