Shloka 48
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
ज्यायांसमपि शीलेन विहीनं नैव पूजयेत् । अपि शूद्रं च धर्मज्ञं सदवृत्तमभिपूजयेत्
bhīṣma uvāca | jyāyāṁsam api śīlena vihīnaṁ naiva pūjayet | api śūdraṁ ca dharmajñaṁ sadavṛttam abhipūjayet |
Bhīṣma nói: Chớ tôn kính cả người có địa vị cao nếu kẻ ấy thiếu hạnh kiểm tốt. Trái lại, dẫu là Śūdra, nếu hiểu dharma và sống theo nếp thiện, cũng phải được kính trọng đặc biệt. Lời dạy đặt phẩm hạnh và tri thức về dharma lên trên thứ bậc do sinh ra khi xét ai đáng được tôn kính.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Honor should be based on character (śīla) and knowledge of dharma, not merely on birth or social rank. A high-born person lacking good conduct is not worthy of respect, while a Shudra who is dharma-knowing and well-behaved deserves special honor.
In Anuśāsana Parva, Bhishma instructs Yudhiṣṭhira on dharma. Here he lays down a norm for social and ethical judgment: reverence is to be given according to virtue and righteous conduct rather than inherited status.