Shloka 8
Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)
इनसे भिन्न प्रकारके तथा भिन्न बर्ताववाले जो लोग हैं, वे सब सत्कारके पात्र नहीं हैं; अतः एकाग्रचित्त होकर प्रतिदिन सुपात्र पुरुषोंकी परीक्षा करनी चाहिये ।।
bhīṣma uvāca | akrodhaḥ satyavacanam ahiṃsā dama ārjavam | adroho 'nabhimānaś ca hrīs titikṣā damaḥ śamaḥ | bhārata! ete guṇāḥ yatra svabhāvataḥ dṛśyante, dharmaviruddhaṃ ca karma na dṛśyate, te eva dānasya uttamapātrāḥ satkārārhāś ca |
Bhīṣma nói: “Hỡi Bharata, những kẻ khác hẳn về bản chất và cách hành xử thì không phải ai cũng đáng được tôn đãi; vì vậy, với tâm chuyên nhất, mỗi ngày phải xét xem ai thật là người xứng đáng thọ nhận. Không sân giận, lời nói chân thật, bất bạo hại, tự chế, ngay thẳng, không ác ý, khiêm cung, biết hổ thẹn, nhẫn nại, kỷ luật và an tịnh nội tâm—khi những đức ấy tự nhiên hiển lộ nơi một người và không thấy hành vi trái dharma—chỉ những người như vậy mới là bậc thọ nhận bố thí tốt nhất và đáng được kính trọng.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Charity and honor should be directed only to truly worthy recipients. Bhishma lists ethical virtues—non-anger, truthfulness, non-violence, self-restraint, straightforwardness, non-malice, humility, modesty, forbearance, discipline, and mental calm—and says that those in whom these appear naturally, with no conduct opposed to dharma, are the best recipients of gifts and respect.
In the Anushasana Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma, including the ethics of giving. Here he advises careful daily discernment in selecting recipients, emphasizing that social difference or outward appearance is not enough—moral character and dharmic conduct determine who deserves support and honor.