Shloka 2
मातङ्ग–शक्रसंवादः
Mataṅga–Śakra Dialogue on Tapas, Status, and Moral Qualities
गाड़ेयमर्जुनेनाजी निहतं भूरितेजसम् । भ्रातृभि: सहितो<अ्यैश्न पर्यपृच्छद् युधिछ्िर:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! जो बुद्धिमें बृहस्पतिके, क्षमामें ब्रह्माजीके, पराक्रममें इन्द्रके और तेजमें सूर्यके समान थे, अपनी मर्यादासे कभी च्युत न होनेवाले वे महातेजस्वी गड़ानन्दन भीष्मजी जब अर्जुनके हाथसे मारे जाकर युद्धमें वीरशय्यापर पड़े हुए कालकी बाट जोह रहे थे और भाइयों तथा अन्य लोगोंसहित राजा युधिष्ठिर उनसे तरह- तरहके प्रश्न कर रहे थे, उसी समय बहुत-से दिव्य महर्षि भीष्मजीको देखनेके लिये आये
vaiśampāyana uvāca |
gāṅgeyam arjunenājau nihataṁ bhūritejasam |
bhrātṛbhiḥ sahito rājā paryapṛcchad yudhiṣṭhiraḥ ||
Vaiśampāyana nói: Trong trận chiến ấy, Bhīṣma rực rỡ—con của sông Gaṅgā, uy quang lẫm liệt—đã bị Arjuna đánh gục. Rồi vua Yudhiṣṭhira, cùng các em trai, đến gần và hỏi ngài nhiều điều. (Cảnh này đặt nền đạo lý cho lời giáo huấn về dharma sắp được Bhīṣma truyền dạy, từ ngưỡng cửa cái chết sau sự tàn phá của chiến tranh.)
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames the moral setting: after war’s violence, the rightful king seeks dharma-guidance from the most authoritative elder (Bhīṣma). It signals that ethical instruction is to be sought even amid grief and political transition, and that wisdom can be transmitted at life’s end for the welfare of society.
Bhīṣma has been brought down in the battle by Arjuna. Yudhiṣṭhira, together with his brothers, approaches the fallen Bhīṣma and begins asking him detailed questions—preparing for Bhīṣma’s extended discourse on dharma that characterizes the Anuśāsana Parva.