Shloka 243
दिव्यैरस्त्रैर्महावीर्य: स हतो5द्य शिखण्डिना । “महान् व्रतधारी भीष्म कुरुकुलवृद्ध पुरुषोंके सत्कार करनेवाले और अपने पिताके बड़े भक्त थे। हाय! पूर्वकालमें जमदग्निनन्दन परशुराम भी अपने दिव्य अस्त्रोंद्वारा जिस मेरे महापराक्रमी पुत्रको पराजित न कर सके
divyair astrair mahāvīryaḥ sa hato 'dya śikhaṇḍinā | mahān vratadhārī bhīṣmaḥ kurukula-vṛddha-puruṣānāṃ satkāra-kartā ca pituḥ parama-bhaktaś ca | hāy! pūrvakāle jamadagninandanaḥ paraśurāmo 'pi divyāstrabhir yaṃ mama mahāparākramiṇaṃ putraṃ parājetuṃ na śaśāka, sa idānīṃ śikhaṇḍinaḥ hastena hataḥ | kīdṛśaṃ kaṣṭam etat ||
Vaiśampāyana nói: “Vị dũng sĩ đại lực ấy hôm nay đã bị Śikhaṇḍin hạ sát bằng những thiên khí. Bhīṣma là bậc trì đại nguyện, người tôn kính các bậc trưởng thượng của dòng Kuru, và tận tụy phụng sự cha mình. Than ôi! Thuở trước, ngay cả Paraśurāma—con của Jamadagni—cũng không thể dùng thần tiễn mà khuất phục được người con dũng mãnh vô song của ta; vậy mà nay lại bị giết bởi tay Śikhaṇḍin. Thật là nỗi đau khôn xiết!”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights Bhīṣma’s ethical stature—steadfast vows, reverence for elders, and devotion to his father—while underscoring the tragic irony that even unmatched virtue and prowess do not guarantee worldly victory. It invites reflection on dharma as character and duty, distinct from the uncertain outcomes of war and fate.
Vaiśampāyana reports the fall of Bhīṣma: despite his legendary strength and the fact that even Paraśurāma once could not defeat him with divine weapons, Bhīṣma is now slain through Śikhaṇḍin’s agency. The speaker laments the painful reversal and emphasizes Bhīṣma’s exemplary qualities.