Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 25

Devanagari script

ततश्च तं बली भीष्म: प्रगृह्म विपुलं भुजम्‌ उद्यन्मेघस्वरो वाग्मी काले वचनमत्रवीत्‌,फिर प्रवचनकुशल बलवान भीष्मने युधिष्ठिरकी विशाल भुजा हाथमें लेकर मेघके समान गम्भीर वाणीमें यह समयोचित वचन कहा--

Transliteration

tataś ca taṃ balī bhīṣmaḥ pragṛhya vipulaṃ bhujam udyanmeghasvaro vāgmī kāle vacanam abravīt |

Translation

Bấy giờ, Bhīṣma hùng mạnh nắm lấy cánh tay rộng lớn của chàng và đúng lúc cất lời. Hùng biện, giọng trầm như đám mây sấm đang dâng, ngài nói với chàng những lời hợp thời—đặt khuôn khổ đạo lý cho điều phải làm theo dharma.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च
• Form: अव्यय

• तम्: him
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: पुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• बली: strong, mighty
• बली: Karta
• Type: Adjective
• Root: बलिन् (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• भीष्मः: Bhishma
• भीष्मः: Karta
• Type: Noun
• Root: भीष्म (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• प्रगृह्य: having grasped
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातुः) + प्र (उपसर्गः)
• Form: क्त्वान्त (अव्यय-भावे), ‘having seized/taken hold’

• विपुलम्: broad, large
• विपुलम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• भुजम्: arm
• भुजम्: Karma
• Type: Noun
• Root: भुज (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• उद्यत्: rising, uplifted
• Type: Adjective
• Root: उद् + यत् (धातुः) / उद्यत् (वर्तमान-कृदन्त-प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम् (समासाङ्गत्वेन)

• मेघ: cloud
• Type: Noun
• Root: मेघ (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम् (समासाङ्गत्वेन)

• स्वरः: voice, sound
• स्वरः: Karta
• Type: Noun
• Root: स्वर (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• वाग्मी: eloquent
• वाग्मी: Karta
• Type: Adjective
• Root: वाग्मिन् (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• काले: at the (proper) time
• काले: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्

• वचनम्: speech, words
• वचनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• अत्र: here, in this matter
• अत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र
• Form: अव्यय

• अवीत्: said, spoke
• Type: Verb
• Root: वच् (धातुः)
• Form: लुङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Yudhiṣṭhira

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights the ethical importance of kāla—speaking and advising at the right time. Bhīṣma’s timely, measured counsel models how dharma is communicated: with restraint, authority, and sensitivity to circumstance.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana narrates that Bhīṣma physically takes Yudhiṣṭhira by the arm and begins to speak. The gesture and the description of Bhīṣma’s thunder-like voice signal a solemn transition into serious instruction on conduct and duty.