Shloka 21
स देवानां मानुषाणां पितृणां तमेवाहुर्यज्ञविदां वितानम् । स एव काल॑ विभजन्नुदेति तस्योत्तरं दक्षिणं चायने द्वे
sa devānāṁ mānuṣāṇāṁ pitṝṇāṁ tam evāhur yajñavidāṁ vitānam | sa eva kālaṁ vibhajann udeti tasyottaraṁ dakṣiṇaṁ cāyane dve ||
Bhishma nói: Ngài duy nhất được tuyên xưng là Chân Ngã của chư thần, của loài người và của tổ tiên. Những bậc thông hiểu tế lễ gọi Ngài là sự trải rộng và nguyên lý điều phối của yajña. Chính Ngài, phân định thời gian, mọc lên như Mặt Trời; và hai lộ trình—uttarāyaṇa và dakṣiṇāyaṇa—là hai con đường của Ngài.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the unity of the Supreme with the entire cosmic and moral order: the same Reality is the inner Self of gods, humans, and ancestors, the principle underlying sacrifice, and the regulator of time as the sun’s course. Dharma and ritual gain depth when seen as participation in that single, all-pervading order.
In Anushasana Parva, Bhishma continues his instruction to Yudhishthira on dharma and higher truths. Here he identifies the Supreme (understood in context as Śrī Kṛṣṇa/Nārāyaṇa) as the foundation of yajña and as the cosmic regulator manifesting through time and the sun’s two annual courses, uttarāyaṇa and dakṣiṇāyaṇa.