Shloka 54
अध्याय १६ — शङ्कर-उमा-वरदानम् तथा तण्डि-स्तुतिः (Śaṅkara–Umā Boon-Granting and Taṇḍi’s Hymn)
अष्टौ प्रकृतयश्चैव प्रकृतिभ्यश्न यः पर: । चन्द्रमा
aṣṭau prakṛtayaś caiva prakṛtibhyaś ca yaḥ paraḥ | candramā sūrya nakṣatrāṇi grahā vāyur dhruvaḥ saptaṛṣayaḥ sapta bhuvanāni mūlaprakṛtir mahattattvaṃ vikārāḥ saha viśeṣaparyantaṃ samasta-tattvaṃ brahmādito kīṭaparyantaṃ samastaṃ jagat bhūtādi sat asac ca | aṣṭau prakṛtayaḥ prakṛteḥ paraś ca yaḥ puruṣaḥ—ete sarvarūpeṇa mahādeva eva virājate || asya devasya yad bhāgaṃ kṛtsnaṃ samparivartate | cakravad anavarataṃ carati yad idaṃ jagat tad api sa eva | sa paramānandasvarūpaḥ | yaḥ śāśvataṃ brahma sa eva | sa viraktānāṃ gatiḥ | sa satpuruṣāṇāṃ parama-bhāvaḥ ||
Vāyu nói: “Tám bản tính nguyên sơ, và cả Đấng vượt ngoài bản tính; mặt trăng, mặt trời, các chòm sao, các hành tinh; gió; Dhruva; bảy Ṛṣi; bảy cõi; căn-prakṛti và mahat; mọi biến thể và toàn bộ phạm vi các nguyên lý cho đến những hình thái cá biệt; toàn thể vũ trụ từ Brahmā cho đến loài côn trùng nhỏ nhất; khởi nguyên của muôn loài; cái thực và cái phi thực—tám bản tính ấy cùng Purusha vượt ngoài tự nhiên: trong mọi hình tướng đó, chỉ riêng Mahādeva hiển hiện. Và phần viên mãn của vị Thần này vẫn xoay vần—cả vũ trụ chuyển động không ngừng như bánh xe—điều ấy cũng chính là Ngài. Ngài là bản thể của đại lạc. Ngài là Brahman vĩnh cửu. Ngài là đích đến của kẻ ly tham, và là cảnh giới tối thượng của bậc chân thiện.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches an all-encompassing vision of Mahādeva: both the manifest cosmos (celestial bodies, worlds, beings, and the chain of tattvas from root nature to particular forms) and the transcendent principle beyond nature (puruṣa, eternal Brahman) are presented as His presence. Ethically, it grounds devotion and renunciation in a unified metaphysical reality—seeing the divine in all and aiming for the highest state through detachment and truth.
Vāyu is speaking in praise and exposition of Mahādeva’s supremacy, describing how the universe continuously cycles like a wheel as an aspect of the deity, and identifying Mahādeva with supreme bliss, eternal Brahman, and the final refuge of renunciants and the realized.