Shloka 66
उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्य: पुरातन: । शरीरभूतभूद् भोक्ता कपीन्द्रो भूरिदक्षिण:
uttaro gopatir goptā jñānagamyāḥ purātanaḥ | śarīrabhūtabhūd bhoktā kapīndro bhūridakṣiṇaḥ ||
Bhīṣma nói: Ngài là Đấng Cứu Độ tối thượng, là nơi nương tựa cao nhất; là Chúa tể và người hộ trì đàn bò, là Đấng bảo hộ muôn loài. Ngài có thể được nhận biết bằng trí tuệ chân chính, và là Đấng Cổ Xưa. Ngài nâng đỡ chính các đại chủng tạo thành thân thể; Ngài là Đấng thọ hưởng hỷ lạc vô song; Ngài là Chúa tể loài khỉ—Śrī Rāma—và là Đấng ban bố lễ vật tế tự dồi dào.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the Divine is simultaneously the highest refuge and the active protector of the world: knowable through wisdom, eternal in nature, sustaining embodied life, and exemplifying dharma through protection (especially of the vulnerable, symbolized by cows) and generosity in sacred duty (dakṣiṇā in yajña).
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and praises the Supreme through a sequence of divine names/epithets. This verse strings together titles highlighting protection, metaphysical supremacy, and an avatāra-reference to Śrī Rāma as ‘Lord of the monkeys,’ linking ethical ideals of rulership and sacrifice to devotion.