Shloka 118
यज्ञभृद् यज्ञकृद् यज्ञी यज्ञभुग् यज्ञसाधन: । यज्ञान्तकृद् यज्ञगुह्मन्नमन्नाद एव च
yajñabhṛd yajñakṛd yajñī yajñabhug yajñasādhanaḥ | yajñāntakṛd yajñaguhyam annam annāda eva ca ||
Bhīṣma nói: Ngài là Đấng nâng đỡ yajña, là Đấng thiết lập yajña, và là nơi mọi yajña đi đến chỗ viên mãn. Ngài là Đấng thọ hưởng mọi yajña và cũng là phương tiện khiến yajña thành tựu. Ngài ban quả tối hậu của yajña và là tinh túy ẩn mật bên trong của yajña. Ngài là lương thực—nuôi dưỡng mọi hữu tình—và cũng là Đấng thọ thực, Đấng tiếp nhận và thọ hưởng mọi lễ vật.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
All sacrificial action—outer ritual and inner discipline—ultimately rests in and returns to the Supreme: He upholds sacrifice, enables it, receives it, and grants its fruits. The verse also shifts emphasis from mere external rite to the ‘secret’ of yajña: selfless intention and inward offering.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and extols the Supreme through a litany of divine names. This verse is part of that praise, describing the Lord as the essence, agent, recipient, and reward of yajña, and as the universal nourisher (food) and enjoyer (eater).