Shloka 74
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
गृहस्थ पुरुषको पंचमहायज्ञोंका अनुष्ठान करके अपने मनको शुद्ध बनाना चाहिये। जो गृहस्थ सदा सत्य बोलता
gṛhasthaḥ puruṣaḥ pañcamahāyajñān anuṣṭhāya svamanāṃsi śuddhīkartum arhati | yaḥ gṛhasthaḥ satyaṃ sadā vadati, paradoṣān na paśyati, dānaṃ dadāti, brāhmaṇān satkaroti, gṛhaṃ sammārjya śuciṃ karoti, abhimānaṃ tyajati, sadā saralabhāvena tiṣṭhati, snehayuktāni vacāṃsi bhāṣate, atithyabhyāgatasevāyāṃ manaḥ niveśayati, yajñaśiṣṭam annaṃ bhuṅkte, ca śāstrājñayā atithaye pādya-arghya-āsana-śayyā-dīpaṃ nivāsārthaṃ gṛhaṃ ca prayacchati—sa dhārmika iti vijñeyaḥ || prātar utthāya cācāmya bhojanenopamantrya ca | satkṛtyānuvrajed yas tu tasya dharmaḥ sanātanaḥ ||
Maheśvara nói: “Người gia chủ nên thanh tịnh tâm mình bằng cách thực hành năm đại tế lễ hằng ngày. Gia chủ chân chính luôn nói lời chân thật, không soi mói lỗi người, bố thí, kính trọng Bà-la-môn, quét dọn giữ nhà cửa sạch sẽ, bỏ ngã mạn, sống ngay thẳng giản dị, nói lời ân hậu, và chuyên tâm phụng sự khách cùng người mới đến. Người ấy chỉ dùng phần cơm còn lại sau tế tự (thức ăn đã được thánh hóa bởi lễ tế), và theo phép tắc kinh điển, dâng cho khách nước rửa chân, lễ vật kính dâng, chỗ ngồi, chỗ nằm, đèn sáng, và cả chỗ trú trong nhà. Người như vậy phải được biết là bậc hành trì chính pháp. Lại nữa, ai sáng sớm thức dậy, làm ācamana, mời Bà-la-môn đến thọ thực, đúng giờ cung kính dâng bữa ăn, rồi tiễn đưa một quãng—người ấy được nói là đang gìn giữ vĩnh hằng dharma.”
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage defines gṛhastha-dharma as inner purification through the five great daily duties and outward righteousness through truthfulness, non-censure of others, charity, humility, cleanliness, and especially disciplined hospitality—welcoming guests and Brahmins with scripturally prescribed honors and sharing sanctified food.
Śrī Maheśvara is instructing on ethical and ritual norms for householders in the Anuśāsana Parva, listing concrete daily behaviors—inviting and feeding Brahmins, serving guests, and respectfully escorting them—that exemplify ‘sanātana’ (timeless) dharma.