Shloka 52
Rudra-Śiva: Names, Two Natures, and the Logic of Epithets (रुद्रनाम-बहुरूपत्व-प्रकरणम्)
राजाका परम धर्म है--इन्द्रियसंयम
rājñaḥ paramo dharmaḥ—indriya-saṃyamaḥ, svādhyāyaḥ, agnihotra-karma, dānam, adhyayanam, yajñopavīta-dhāraṇam, yajñānuṣṭhānam, dhārmika-kārya-sampādanam, poṣya-varga-bharaṇa-poṣaṇam, ārabdha-karmasya saphalī-karaṇam, aparādha-yathā-yogya-daṇḍa-dānam, vaidika-yajñādi-karmānuṣṭhānam, vyavahāre nyāya-rakṣaṇam, satya-bhāṣaṇe anurāgaḥ—ete sarve rājñaḥ dharmāḥ. ārta-hasta-prado rājā pretya ceha mahīyate. go-brāhmaṇārthe vikrāntaḥ saṅgrāme nidhanaṃ gataḥ, sa svargam aśvamedha-yajñair jitān lokān adhitiṣṭhati.
Mahādeva nói: “Đối với một vị vua, dharma tối thượng là: tự chế các căn, học Veda, hành lễ Agnihotra, bố thí, học tập, mang thánh tuyến (yajñopavīta), cử hành tế lễ, thực thi các việc chính đạo, nuôi dưỡng những người nương tựa mình, làm cho những việc đã khởi sự được thành tựu, định hình hình phạt tương xứng với tội lỗi, cử hành đúng pháp các tế lễ Veda và nghi thức liên hệ, gìn giữ công lý trong các giao dịch dân sự, và một lòng gắn bó với lời nói chân thật—tất cả đều là bổn phận dharma của nhà vua. Vị vua đưa tay làm chỗ nương cho kẻ khốn cùng sẽ được tôn kính cả ở đời này lẫn sau khi chết. Và vị vua, vì bảo hộ bò và Bà-la-môn mà tỏ bày dũng lực, chết giữa chiến trường, sẽ lên cõi trời và nắm quyền trên những thế giới được nói là đạt được nhờ các tế lễ Aśvamedha.”
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage defines rājadharma: a king’s righteousness is not only ritual piety (svādhyāya, Agnihotra, yajña) but also ethical governance—supporting dependents, completing public works, administering proportionate punishment, protecting justice in civil affairs, and steadfast truthfulness. Compassion to the distressed and courageous protection of cows and Brahmins are praised as sources of honor here and merit after death.
Śrī Mahēśvara speaks as an authority on dharma, listing the king’s duties and then stating the spiritual outcomes: the helper of the afflicted is honored in both worlds, and the king who dies in battle while protecting cows and Brahmins attains heavenly status likened to the worlds gained through Aśvamedha sacrifices.