Shloka 17
भूमिदान-प्रसङ्गः । काश्यपी-पृथिवी तथा उतथ्य-वरुण-संवादः
Land-gift episode; Pṛthivī Kāśyapī; Utathya–Varuṇa dispute
एक ओर रत्नोंसे भरी हुई सम्पूर्ण पृथ्वी प्राप्त होती हो और दूसरी ओर यह सर्वोत्तम ज्ञान मिल रहा हो तो उस पृथ्वीको छोड़कर इस सर्वोत्तम ज्ञानको ही श्रवण एवं ग्रहण करना चाहिये। धर्मज्ञ पुरुष ऐसा ही माने ।।
ekataḥ ratnaiḥ pūrṇā samastā pṛthivī prāpyeta, aparataḥ ca idaṃ śreṣṭhaṃ jñānaṃ labhyeta; tadā tāṃ pṛthivīṃ parityajya idaṃ śreṣṭhaṃ jñānam eva śrotavyaṃ grāhyaṃ ca. dharmajñaḥ puruṣaḥ evam eva manyeta. na aśraddadhānāya, na nāstikāya, na naṣṭa-dharmāya, na nirghṛṇāya; na hetu-duṣṭāya, guru-dviṣe vā, na anātma-bhūtāya—nivedyam etat.
Bhīṣma nói: “Nếu một bên là cả địa cầu đầy châu báu, còn một bên là tri kiến tối thượng này, thì phải bỏ địa cầu ấy mà lắng nghe và thọ nhận tri kiến tối thượng. Người hiểu dharma phải xét như vậy. Giáo pháp này không được truyền cho kẻ thiếu tín tâm, kẻ vô thần (nāstika), kẻ phá hoại dharma, kẻ tàn nhẫn, kẻ dùng ngụy biện che đậy điều ác, kẻ thù ghét bậc thầy (guru), hay kẻ chìm đắm trong chấp ngã nơi thân; với những người ấy, không nên tiết lộ.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Supreme knowledge (śreṣṭha-jñāna) is more valuable than even a jewel-filled earth; therefore one should prioritize hearing and assimilating it. Yet such instruction must be given only to qualified recipients—those with faith, moral integrity, compassion, respect for the teacher, and freedom from mere bodily self-identification.
In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues his post-war instruction on dharma. Here he contrasts worldly sovereignty and wealth with the higher worth of liberating knowledge, and he sets boundaries on transmission: the teaching should not be disclosed to people who are faithless, atheistic, destructive of dharma, cruel, sophistical in wrongdoing, hostile to the guru, or entrenched in dehābhimāna (body-identification).