Shloka 2
Brāhmaṇa-pūjā and Namaskāra: Criteria of Reverence and Non-Offense (ब्राह्मणपूजा-नमस्कारविधिः)
भवन्तो वै महाभागा अपरोक्षनिशाचरा: । उच्छिष्टानशुचीन क्षुद्रान् कथं हिंसथ मानवान्,“महाभागगण! आपलोग प्रत्यक्ष निशाचर हैं। बताइये, अपवित्र, उच्छिष्ट और शाद्र मनुष्योंकी किस तरह और क्यों हिंसा करते हैं?
bhavanto vai mahābhāgā aparokṣaniśācarāḥ | ucchiṣṭānaśucīn kṣudrān kathaṁ hiṁsatha mānavān ||
Bhīṣma nói: “Các vị quả là những bậc hữu phúc và hiển quý—những kẻ du hành trong đêm hiện rõ trước mắt. Xin hãy cho biết: bằng cách nào và vì cớ gì các vị làm hại loài người—những kẻ bất tịnh, bị vấy bởi đồ ăn thừa, và có hạnh kiểm hèn kém?”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical inquiry into violence: even when the victims are described as impure or of low conduct, Bhishma demands a reasoned account of why harm is inflicted. It highlights that moral justification for hiṁsā must be examined, not assumed.
Bhishma addresses a group of manifest ‘night‑wanderers’ (niśācaras), respectfully calling them mahābhāgāḥ, and questions them about their practice of harming humans—asking both the manner (katham) and the motive (implicit ‘why’) behind such violence.