Shloka 22
Śāṇḍilī–Sumanā-saṃvāda: Sat-strī-samudācāra and Pati-dharma
Conduct of the Virtuous Wife
सुखादेव परं दुःखं दुःखादप्यपरं सुखम् । दृश्यते हि महाप्राज्ञ नियतं वै स्वभावत:
sukhād eva paraṃ duḥkhaṃ duḥkhād apy aparaṃ sukham | dṛśyate hi mahāprājña niyataṃ vai svabhāvataḥ ||
Vyāsa nói: “Từ chính khoái lạc lại sinh ra nỗi khổ lớn hơn; và từ khổ đau cũng lại sinh ra một hạnh phúc khác. Điều ấy quả được thấy, hỡi bậc đại trí: theo bản tính, sự luân phiên ấy đã được định sẵn. Kẻ bám víu vào dục lạc giác quan thì từ vui rơi vào khổ dữ; còn người chịu đựng gian khổ bằng khổ hạnh và kỷ luật thì được thấy là đạt hạnh phúc từ chính nỗi khổ ấy.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
Pleasure and pain are interlinked: attachment to sense-pleasures tends to culminate in suffering, while disciplined endurance of hardship (tapas, restraint) can mature into lasting well-being. The verse frames this as a regular pattern rooted in human nature (svabhāva).
In Anuśāsana Parva’s instruction-focused discourse, Vyāsa addresses a ‘greatly wise’ listener and states an observed moral-psychological principle: the pursuit of indulgent pleasure often reverses into misery, whereas voluntary hardship undertaken for discipline and virtue can yield happiness.