Shloka 6
Adhyāya 122 — Śruta-vṛtta-yukta Brāhmaṇa and the Ethics of Dāna
Maitreya–Vyāsa Saṃvāda
मनुष्य मूर्ख हो या विद्वान, यदि वह वाणी, बुद्धि और हाथ-पैरसे रहित होकर जीवित है तो उसे कौन-सी वस्तु त्यागेगी, वह तो सभी पुरुषार्थोंसे स्वयं ही परित्यक्त है ।।
Manuṣya mūrkho ho yā vidvān, yadi sa vāṇī-buddhi ca hasta-pāda-rahitaḥ san jīvati, tarhi taṃ kā vastu tyajet? sa tu sarvaiḥ puruṣārthaiḥ svayam eva parityaktaḥ. Jīvana hi kurute pūjāṃ viprāgryaḥ śaśi-sūryayoḥ; bruvann api kathāṃ puṇyāṃ tatra kīṭa tvam eṣyasi, kīṭa!
Vyāsa nói: “Dù người ấy ngu hay trí, nếu còn sống mà bị tước mất lời nói, sự hiểu biết, và việc dùng tay chân, thì còn gì có thể rời bỏ người ấy nữa? Thật ra, người ấy đã bị mọi mục tiêu của đời người bỏ rơi. Lại có một vị Bà-la-môn bậc nhất tên là Jīvana, suốt đời thờ phụng Mặt Trăng và Mặt Trời, và thường kể tụng những chuyện thánh thiện cho người đời; tại nhà ông ấy, hỡi con giun, theo thời gian ngươi sẽ sinh ra làm con trai.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
Human flourishing (puruṣārtha) depends on functional capacities like speech, discernment, and agency; without them, worldly aims fall away on their own. The passage also underscores karmic consequence and moral causality through the promise of a future birth shaped by association with a pious Brahmin devoted to worship and sacred narration.
Vyāsa speaks in a didactic tone: first he reflects on how a severely incapacitated life is effectively ‘abandoned’ by the usual human goals; then he introduces a virtuous Brahmin named Jīvana who worships the Sun and Moon and tells holy stories, declaring to a being addressed as ‘kīṭa’ that it will be reborn there as a son.